بازگشت

    راهنمای دستورالعمل تأسیس، بهره برداری و بازرسی ازکارخانه های ملزومات دارویی

    دانلود فایل

    تاریخ آخرین بروز رسانیچهارشنبه ۲۲ مهر ۱۳۹۴

     

    شماره بازنگری

    تاریخ بازنگری

    شرح مختصر تغییرات

    صفحات مورد بازنگری

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    فهرست مندرجات

    عناوین :

    1. هدف
    2. دامنه کاربرد
    3. تعاریف
    4. ویژگی های محل اجرای طرح:
    1. انبارش و ترخیص و توزیع
    2. کنترل آلودگی
    3. کنترل آب
    4. کنترل مواد اولیه
    5. کنترل بسته بندی
    6. کنترل توزیع
    7. نمونه برداری
    8. شرایط فنی و بهداشت قسمت های رفاهی
    9. امکانات و بهداشت فردی
    10. مستندات
    11. لیست حداقل لوازم و تجهیزات آزمایشگاهی مورد نیاز بخشی فیزیکوشیمیایی
    12. تجهیزات تولید اختصاصی ضدعفونی کننده ها
    13. اصول فنی و بهداشتی تجهیزات
    14. تمیز کردن
    15. انواع ضدعفونی کردن
    16. هدف از برچسب گذاری
    17. مسئول فنی
    18. فرم ها

    دستورالعمل تأسیس، بهره برداری و بازرسی از كارخانه هاي ملزومات دارویي

    1. هدف

    هدف از تدوین این ضوابط تعیین استانداردهای لازم به منظور ارتقاء کیفیت سیستم تولید، ایجاد شرایط بهینه ساخت محصولات و نحوه بازرسی از بهره برداری کارخانه های تولید ملزومات دارویی می باشد.

     

    1. دامنة كاربرد

    اين دستورالعمل در خصوص كليه واحدهاي توليدي ملزومات داروئي كاربرد دارد.

    1. تعاریف :

    ملزومات دارویی:

          به اقلامی اطلاق می گردد که برای تشخیص بیماری ، نگهداری بافت ، درمان ، تخفیف درد و یا پیشگیری از بیماری بدون متابولیزه شدن در بدن به کار می روند و مشمول تعریف وسیله پزشکی نمی باشند و حامل يک يا چند ماده شيميايي با اثر دارويي مي باشند که در تشخيص ، درمان ، پايش و نگهداري ، کاهش درد ، پيشگيري يک بيماري در انسان (و يا حسب مورد حيوان) مورد استفاده مي باشند. اقلام ملزومات دارویی دسته ای از تجهیزات پزشکی می باشند که در کلاس IIa و IIb  و III وگاهی اوقات در کلاس I قرار می گیرند، شامل دسته های ذیل می باشند :

    • انواع ضدعفونی کننده ها با مصارف پزشکی و بیمارستانی
    • ژلهای تزریقی درون چشمی و مفصلی و زیر جلدی
    • فرآورده های ترمیم کننده زخم های سطحی و عمقی و ضایعات پوستی
    • - کیسه های خونگیری و فرآورده های وابسته
    • محلولهای شستشوی لنزهای تماسی چشمی

    -   کارتریج بیکربنات (تنظیم کننده اسیدیته محلول همودیالیز)

    • اقلام یکبار مصرف ملزوماتی
    • پانسمانهای حاوی دارو
    • تجهیزات حاوی دارو
    • محلول های نگهدارنده بافت
    • ملزومات دارویی بر پایه نانوفناوری

    - سازمان: سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

    - اداره کل : اداره کل نظارت و ارزیابی دارو و مواد مخدر

    - کمیسیون قانونی: منظور کمیسیون موضوع بند 2 ماده 20 قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب سال 1334 و اصلاحات بعدی می باشد.

    4) طبقه بندي:

           بر اساس اصول علمي و فني بين المللي و به منظور بررسي ميزان و سطح خطر استفاده از ملزومات دارويي، محصولات  به چهار سطح ذيل طبقه بندي مي گردند.

    الف : ملزومات دارويي داراي کمترين سطح خطر در کاربري و مصرف ( Class Ι - Low risk  )

    ب : ملزومات دارويي با سطح خطر متوسط در کاربري و مصرف (Medium risk  - a ПClass)

    ج  : ملزومات دارويي با سطح خطر قبل از متوسط در کاربري و مصرف ) Medium risk - bП Class )

    د  : ملزومات دارويي با بالاترين سطح خطر در کاربري و مصرف (High risk  -Ш Class)

     

    SOP: Sanitary Standard Operation Procedure  )دستورالعمل اجرايي بهداشتي استاندارد(

    شرح :

    حداقل ضوابط تاسيس و بهره برداري واحدهاي توليدي

          اصلي ترين شرايط تأسيس كارخانه هاي ملزومات دارویی رعايت اصول GMP در زمينه ساختماني و اصول اوليه ساخت، انتخاب محل ساخت بر اساس چك ليست هاي بازرسي GMPمي باشد . همچنين استقرار  CGMP                 (current Good manufacturing Practice) كه شامل ايجاد سيستم هاي نظارت و بازرسي داخلي محل توليد و ثبت مدارك آن، استقرار سيستم هاي مديريت كيفيت، نظارت بر سطح عرضه  (PMQC)، كنترل نقاط بحراني توليدHACCP  و همچنين ايجاد سيستم هاي تضمين كيفيت QA همگي از زيرمجموعه هاي CGMP مي با شد .

    - ويژگيهاي محل احداث کارخانه  

    - مسائل زيست محيطي:

    1. فاصله تا كارخانجات سيمان 3000 متر
    1. فاصله تا آلوده كننده‌هاي درجه يك (مرغداري، گاوداري، كشتارگاه سنتي، كارخانجات گچ و آهك، مركز تجمع زباله و يا كود، دباغي، چرمسازي، سالامبور وتصفيه فاضلاب) 1000 متر
    2. فاصله تا آلوده‌كننده‌هاي درجه دو (شامل ريخته گري، موزائيك و سراميك، گورستان، كشتارگاه صنعتي 350 متر
    3. فاصله تا  روستاهايي كه در بافت آن به نحوي دامداري، مرغداري سنتي در ساختمانهاي مسكوني وجود داشته باشد500 متر

    5)  *قوانين محيط زيست نيز بايد رعايت گردد. (به عنوان مثال براساس مواد 10 و 11 قانون به سازي محيط زيست، كارخانه بايد از آلوده نمودن آب و هوا توسط فاضلاب جلوگيري نمايد. ايجاد سر و صدا بيش از مقادير مجاز نيز جزء آلودگيهاي صوتي محسوب مي‌شود.)

    محوطه كارخانه

    -  بايد داراي ديواركشي با ارتفاع مناسب باشد، به گونه اي كه مانع از ورود حيوانات موذي به محوطه كارخانه شده و حتي المقدور مانع از اثرات سوء شرايط جوي نامساعد گردد.

    - كليه خيابانها و پياده روها و محلهاي عبور و مرور داخل محوطه كارخانه بايد با آسفالت يا پوشش مناسب ديگري پوشيده شده و شيب كليه قسمتها بنحوي باشد كه هيچگونه تجمع آبي ايجادنگردد.

    - جاده منتهي به كارخانه بايد به گونه اي با آسفالت يا پوشش مناسب مفروش گردد تا از ورود گل، خاك و آلودگي به داخل كارخانه جلوگيري نمايد .

    - محوطه اطراف كارخانه بايد عاري از مواد زائد ، زباله، علفهاي هرز و مواد غير مفيد ديگر باشد كه مانع از انباشتگي حشرات و ساير حيوانات شود.

    - محل پارك اتومبيل ها بايد ترجيحا در خارج از كارخانه بوده و در صورت وجود پاركينگ در محوطه كارخانه بايد در محل مناسبي باشد.

    - فضاي سبز در مجاورت سالن توليد نبوده و نزديك بخشهاي رفاهي ( رستوران، كتابخانه و نمازخانه ) و اداري باشد.

    - در تعيين محل تاسيسات فاضلاب ، شيب طبيعي زمين در نظر گرفته شده باشد.

    کلیات:

    - کلیه دستگاه­ها به طور منظم کالیبره گشته و لیبل کالیبراسیون بر روی آنها نصب گردد.

    - کف و دیوارها بهتر است از جنس اپوکسی باشد، کلیه سطوح صاف و یکدست بوده و لامپ­ها باید از نوع سقفی، کلیه کلید و پریزها همباد باشند.  

    óدر کلیه قسمت های تولید استفاده از اپوکسی در کف و دیوارها اجباری می باشد.

    - بر روی کلیه دستگاه دستورالعمل کار با دستگاه نصب گردد.

    - در همه بخشها (انبار، تولید، توزین ، آزمایشگاه و.........) بایدSOP های شرح کلیه مراحل (به تفکیک ذکر گردیده در هر بخش ذیل) تدوین ونصب شود.

    SOP-  ورود مواد به ترانزیت ، تمیز نمودن بسته­بندی­ها، ورود مواد از ترانزیت به قرنطینه و از قرنطینه به انبار مواد اولیه،  نگهداری مواداولیه ، نظافت روزانه، هفتگی و یا ماهیانه تدوین گردد.

    - در بحث برچسب گذاری (Labeling) از برچسب­های رنگی که مشخص کننده وضعیت محموله است استفاده گردد (به عنوان مثال برچسب زرد برروی بسته­بندی مواد اولیه در قرنطینه  و قبل از تایید کنترل کیفی، برچسب سبز پس از تاییدکنترل کیفی و اجازه ورود به انبار مواد اولیه و برچسب قرمز رد کنترل کیفی). همچنین اطلاعات موجود در  برچسب شامل نام ماده، نام شرکت، شماره بچ، تاریخ تولید و انقضا، فرد نمونه گیر و امضا یا مهر کنترل کیفی هنگام الصاق بر روی محموله­ها کامل باشد.

    - لازم است کلیه افراد دارای شناسنامه شغلی بوده و در خصوص آن آموزش دیده و کاملا نسبت به آن توجیه باشند همچنین موارد ذکر شده در شناسنامه شغلی افراد می­بایست ساده، خوانا و کاربردی بوده و تعداد موارد آن مطابق با کار انجام شده باشد.

    - لازم است کلیه دستگاه­ها به طور منظم کالیبره گشته و لیبل کالیبراسیون بر روی آنها نصب گردد.

    باید بر روی کلیه دستگاه دستورالعمل کار با دستگاه نصب گردد..

    - در همه بخشها (انبار، تولید، توزین، آزمایشگاه و.........) هر شخص موظف است دفتر ثبت کار (Log book) داشته و کلیه اطلاعات و جزئیات کار خود را در آن ثبت نماید تا این اطلاعات در صورت نیاز قابل ردیابی باشند.

    - برای ورود و خروج افراد به همه بخش ها یک دفتر ثبت (Log book) موجود باشد.

    - در همه بخشها (انبار، تولید، توزین ، آزمایشگاه و.........) همه دستگاهها باید دفتر ثبت کار (Log book) داشته و کلیه اطلاعات و جزئیات کار با دستگاه در آن ثبت شود تا این اطلاعات در صورت نیاز قابل ردیابی باشند.

    - کیفیت کلیه دستگاه از منظر کیفیت نصب (IQ)، کیفیت عمل (OQ)، کیفیت عملکرد (PQ) و کیفیت طراحی (DQ) مورد توجه قرار گیرد.

    انبار:

    انبارها شامل :

    - انبار ترانزیت، انبار قرنطینه، انبار مواد اولیه، انبار سرد ،انبار محصول نهائی، انبارهای مواد شیمیایی حساس، انبار اقلام مرجوعی و رد شده Recall و  Reject، انبار ملزومات بسته بندی

    ó در انبار ماده اولیه می توان فضای کوچکی برای اقلام مرجوعی و رد شده Recall و  Reject طراحی کرد که با استفاده از فنس کشی از سایر قسمت­های انبار مجزا گردد.

    انبار ترانزیت می بایست مجهز به یک پمپ هوا باشد و بسته­ های وارد شده به این بخش توسط پمپ مذکور غبار روبی گردد.

    پالت­ها باید از  نوع پلاستیکی و یا فلزی یکدست باشند، لازم به ذکر است که نوع فلزی آن مناسب تر است.

    بهتر است کف این انبار اپوکسی شود.

    انبارها می­بایست مجهز به هواکش قوی باشد.

    دما و رطوبت در بازه زمانی 13-12 بعد از ظهر که فاکتورهای مورد نظر در بیشینه مقدار خود هستند ثبت گردد و فرم آن در کنار رطوبت سنج و دماسنج موجود بوده و به تایید شخص ثبت کننده برسد.

    در  بخش قرنطینه اتاقی کوچک با امکانات مناسب جهت نمونه­برداری تعبیه گردد و اتاق مجهز به سکو و کمد ویژه تجهیزات نمونه­برداری باشد.

    بهتر است برای انتقال حلال­ها از ظروف استیل استفاده شود.

    انبار مجهز به سیسم اعلام و اطفاء حریق گردد و SOP اطفاء حریق تدوین گردد، پیشنهاد می­گردد حسگرهای اعلام حریق در سه نقطه از انبار (ابتدا، وسط و انتها) نصب گردند.

    انبارهای مواد اولیه (شیمیایی):

    حلال­های آتش گیر در فضایی مجزا و یا در انتهایی ترین نقطه انبار با شرایط خاص (دما و رطوبت) نگهداری گردد.

    انبار مجهز به سیسم اعلام و اطفاء حریق گردد و SOP اطفاء حریق تدوین گردد.

    بر روی بسته بندی مواد علاوه بر برچسب اصلی ماده می­بایست لیبل زرد و سبز نیز موجود باشد.

    انبار محصول و ماده اولیه می­بایست کاملا از یکدیگر مجزا باشد.

    کلیه انبارها می­بایست قفسه بندی گردد.

    کلیه روشنای­هایی آویز حذف و با روشنایی­های سقفی همیاد جایگزین گردد.

    علائم هشداردهنده متناسب با هر بخش در انبارها نصب گردد.

    شرایط سرد بر روی درب اتاق سرد نصب گردد و نام مواد و محصولات موجود در آن بر روی آن درج گردد.

    - انبارها و بخشهاي وابسته

    - سطح زير بناي انبارها

    سطح انبار بستگي به حجم توليد ، حداكثر زمان نگهداري كالا در انباردارد كه آن نيز بستگي به اختلاف زمان توليد و فروش و نيز تنوع محصولات و ميزان ورود كالا در روز دارد.

    ميزان سطح زيربناي انبار از فرمول ذيل با احتساب (حداقل تعداد روز انبارداري10روز و ارتفاع مفيد چيدمان مناسب  به دست  مي آيد.)

    تعداد روزهاي انبارداري × تعداد × حجم هر ماده    =   زير بناي انبار

    ارتفاع مفيد چيدمان حاشیه 50 سانتیمتری     +    فضايي جهت عبور ومرور افراد و و سايل نقليه   +    فضايي جهت پالتهاي خالي و دفتر

    - محاسبه بر اساس ظرفيت اسمي اعلام شده در پروانه وزارت صنايع

    انبارش

    - در انبار بايد امكانات كنترل وسنجش دما و رطوبت و ديگر عوامل لازم وجود داشته باشد و قسمتهاي مختلف انبار مثل محصول نهايي ، قرنطينه و محصولات مرجوعي ، مواد اوليه و به طور فيزيكي از هم جدا باشند.

    -  چيدمان كالاهاي انبار شده بايد به نحوي باشد كه اجازه نمونه‌برداري از كليه مواد انبار شده فراهم باشد.

    -  محوطه‌هاي انبار بايد فضای كافي كه اجازه جداسازي مؤثر و مناسب مواد مختلف و محصولات انبار شده را بدهد تأمين كند.

    -  به آن قسمت انبار كه برچسبها و ظروف بسته‌بندي بدون برچسب قرار دارند فقط بايستي افراد مجاز دسترسي داشته باشند.

    - نظم و ترتيب در انبارش محموله و  محصولات بايد اجازه جداسازي واضح عناوين مختلف هرماده اوليه را براي كاهش خطر اشتباه شدن بدهد.

    - كالاهاي انبار شده بايد تميز، مرتب و خشك نگهداري شود.

    - محصولات توليدي بايد بالاتر از كف و با فاصله‌اي مناسب نسبت به ديوارها قرار گيرند به نحوي كه اجازه تميز كردن آسان كف و ديوارها و استفاده از عوامل ضدعفوني كننده بدون خطر آلودگي را بدهد.

    - مواد اوليه و حد واسط و محصول نهايي بايد در محيطي سازگار با شرايط ذكر شده بر روي برچسب محصول انبار شوند.

    - چرخش مواد در انبارها بايد به نحوي باشدكه اولين ورودي كه زودترتأييد شده است زودتر نيز از انبارخارج شود ( سيستم FIFO).

    - ديوارها و سقف و كف بايد طوري طراحي شده باشند كه مقاوم بوده  و داراي شرايط مناسب براي نگهداري و قابل تميز كردن باشند.

    -  فضای انبار بايد آنقدر ظرفيت داشته باشند كه اجازه نگهداري مرتب و منظم انواع گوناگون مواد و محصولات را بدهد.

    - مواد خطرناك بايد در شرايط ايمن و با اطمينان كافي انبار شوند.

    سيستمي بايد براي تأمين اين موارد برقرار شده باشد:

    1- راههاي ورود و خروج بايد كاملاً واضح و مشخص باشند.

    2-  انبار بايد وضعيتي داشته باشد كه اجازه جداسازي مؤثر و چرخش مواد را بدهد.

    3-  بايد استفاده از مواد تاييد نشده يا موادي كه براي مصرف ترخيص نشده‌اند، اجتناب گردد.

    4- محصول توليدي كه در ظروف مناسب و مورد تاييد به صورت فله نگهداري مي شود ، قبل از بسته‌بندي بايد مورد آزمايش و پس از تأييد بسته‌بندي گردد.

    5- بايستي کليه ظروف از نظر سالم بودن , سيل بودن و مطابقت با مفاد حواله تحويلي و برچسب هاي فروشنده بررسي و کنترل شود .

     انبارش و ترخيص و توزيع كالا

    روش‌هاي مكتوب بايد براي انبارش محصول نهايي موجود باشد به گونه‌اي كه كيفيت محصول حفظ شود. فقط افراد مسئول اجازه ورود به انبارمحصول نهايي را دارند. قبل از فرستادن جنس به بازار بايد منطبق بودن تمام ويژگيهاي محصول نهايي مطابق روش‌هاي مقرر كنترل شود.

    - ترخيص كالا  بايد فقط پس از تأييد مسئول فني انجام شود.

    - محصول نهايي تا زمان آزاد سازي نهايي توسط مسئول فني بايد تحت قرنطينه نگهداري شود . ارزيابي محصول نهايي و مستندات آن براي توزيع و فروش الزامي مي باشد .

    - بايد SOP sª لازم جهت بارگيري و حمل و نقل وجود داشته باشد تا از وجود شرايط لازم براي حفظ كيفيت محصول و بسته‌بندي آن اطمينان حاصل شود.

    - محصول نهايي آزاد شده بايد در انبارهاي فروش يا توزيع تحت شرايط مندرج روي بسته بندي نگهداري شود .

    مواد و محصول مردود شده بايد با علامت واضحي مشخص شده باشند و بطور جداگانه در فضايي کاملا محفوظ نگهداري شوند. اين اقلام بايد به تامين کننده آن رجوع شده يا به نحومقتضي منهدم يا مجددا بکار گرفته شود که اين اقلام بايستي با تائيد مسئول فني انجام پذيرد و سوابق آن ثبت گردد .

    -كنترل آلودگي

    خطر انواع آلودگي وآلودگي ثانويه مي‌تواند از طريق مواد اوليه، محيط، مواد يا محصولات در حين فرايند ، از بقاياي مواد در تجهيزات ، اپراتورها و لباس آنها ايجاد شود كه براي به حداقل  رساندن آنها تدابير لازم مي‌بايست صورت گيرد. لذا :

    - به طور كلي امكانات ، تجهيزات ،‌ روش ها و‌ جريان هوا و جهت آن بايد طوري باشد كه احتمال آلودگي ثانويه را به حداقل ممكن برساند.

    - قبل از شروع توليد بايستي از تميز بودن سالن توليد و تجهيزات و عدم وجود باقي مانده‌ مواد اوليه ، بسته‌بندي و محصولات در سالن توليد اطمينان حاصل گردد. ( مطابق با چک ليست مناسب )

    - فرآيند‌هايي كه (با توجه به فرمولاسيون و روش توليد) اثر سوء روي يكديگر داشته‌ باشند نمي‌توانند همزمان در يك سالن توليد صورت گيرند.

    - هنگام كار با مواد و  محصولات خشك بايد ‌احتياط هاي ويژه اي براي جلوگيري از انتشار ذرات معلق صورت گيرد.

    - در هر مرحله از فرآوري، بايد مواد اوليه و محصول و ظروف بسته بندي را از آلودگي ميكروبي و ديگر آلودگيها محافظت كرد.

    - بسته ‌بندي ثانويه ظروف و مواد بسته‌ بندي بايد خارج از سالن بسته‌ بندي باز شده و سپس به سالن مزبور انتقال يابند.

    - مواد ضروري مثل روغن و چسب و جوهر و مواد تميز كننده و مواد ضدعفوني كننده بايد در ظروفي كه كاملاً با ظروف مورد استفاده در بسته بندي محصول ومواد اوليه متفاوت است نگهداري شوند. و برچسبي واضح كه نشان دهنده محتويات آن باشد ، داشته باشند.

    -  بايد دستور العمل تميز كردن خاصي جهت تجهيزات و فضاهاي بسته‌بندي موجود و در دسترس باشد.(SOP)

    اگر محموله ماده اي شامل چندين سري ساخت بايد جداگانه نمونه برداري , آزمايش و آزاد سازي شود .

    محصولاتي که دچار اتفاقات غير معمول شده اند فقط پس از بازرسي کامل و تائيد مسئول فني مي توانند به فرآيند وارد شوند .

    مشروح اين عمليات بايستي ثبت و نگهداري شوند .

    -كنترل:  آلودگي ميكروبي

    راههاي به حداقل رساندن آلودگيهاي ميكروبي :

    - آموزش بهداشت فردي به كاركنان مربوطه

    - روش هاي ضد عفوني و تميز كردن موثر

    - تست كردن و نمونه برداري ميكروبي براي مواد اوليه با منبع طبيعي

    - پايش منظم آب مورد استفاده

    - پايش ميكروبي به طور متناوب از سطوح درتماس با محصول

    - كنترل: مواد اوليه

    - مواد اوليه بايد از توليد كننده‌هاي مورد تاييد (داخلي داراي پروانه ساخت ـ خارجي داراي مجوز ورود) خريداري شود .

    - ويژگيهاي مواد اوليه بايد با ويژگيهاي استانداردهاي مورد قبول منطبق باشد.

    - در زمان تحويل هر محموله ، ماده اوليه  بايد از نظر سالم بودن ظروف و آلودگي هاي ظاهري كنترل شوند. بايستي به مواد اوليه بسته بندي شده در كيسه هاي كاغذي يا پلاستيكي از نظر پاره نبودن كيسه ها و يا آغشته نبودن آنها با مايعات توجه ويژه اي بشود. هر عيب يا آلودگي كه باعث لطمه به محتويات كيسه‌ها شود بايد تشخيص داده شده و ثبت شود سپس كيسه هاي معيوب به ظروف مناسبي منتقل شود. ظرف جديد بايد برچسب مشخصات داشته و اين  انتقال به ظرف جديد بايد در مدارك انبارثبت گردد.

    -  ظروف حاوي مواد اوليه تا زمانيكه تكليف آنها مشخص نشده باشد (داراي برچسب تاييد شده يا رد شده) از محوطه قرنطينه نبايد حركت داده شوند.

    - مواد اوليه كه تاريخ انقضاء آنها سپري شده است و يا پس از آزمايش توسط مسئول فني رد شده‌اند قابل استفاده در توليد نبوده و بايد فوراً به محل خاصي كه جهت آن در واحد توليدي پيش‌بيني شده انتقال و در اسرع وقت تعيين تكليف گردد.

    - ظروفي كه قسمتي از محتويات آنها مصرف شده است بايد بصورت دوره اي بررسي شوند كه آيا هنوز باقي مانده محتويات ، سالم مي‌باشد يا خير؟

    _كنترل بسته‌بندي :

    - هنگام شروع فرآيند بسته‌بندي توجه ويژه‌اي بايد براي به حداقل رساندن آلودگي ثانويه بشود.

    -  در مكانهايي كه احتمال آلودگي متقاطع ، ازطريق ايجاد ذرات معلق وجود دارد ، اين خطوط و نواحي بايد به صورت فيزيكي ، كاملاً از هم جدا شده باشند .

    - دستورالعمل‌هاي مربوط به كليه مراحل بسته‌بندي بايد هم قبل و هم در طول بسته‌بندي در دسترس كاركنان باشد.

    - محصولات بسته‌بندي شده بايد بر روي خط توليد برچسب بخورند و داراي اطلاعاتي مانند شماره بچ و حداقل زمان پايداري باشند.

    - بررسي وضعيت خطوط بسته بندي و نهايتا اينکه آيا محصولات بطور صحيح بسته بندي شده اند ؟

    - در پايان عمليات بسته بندي هرگونه مواد بسته بندي مصرف نشده شماره ساخت و تاريخ انقضاي محصول بر آن چاپ شده است بايد منهدم شده و در سابقه ثبت گردد .

    اتاق توزین:

    این اتاق می­بایست مجهز به Air lock گردد و با دو درب مخصوص Air lock از دیگر بخش­ها جدا گردد.

    SOP حرکت مواد (Material flow) و افراد (Personnel flow)  به اتاق توزین تدوین گردد.

    وجود تابلوی برق  در اتاق توزین مناسب نیست و می بایست محصور گردد.

    اتاق می­بایست مجهز به دو کمد جهت لباس­های فردی و لباس تمیز باشد.

    ­پس از درب ورودی می بایست فضایی تعبیه شود که دارای کمد تعویض لباس بوده که افراد لباس خود را تعویض نموده و پس آن بنچ فلزی (نوع استیل پیشنهاد می­گردد) قرار داده شود تا افراد پس از تعویض با عبور از بنچ فلزی در بخش توزین قرار گیرند.

    سنگ بکار رفته در میزهای این بخش کاملا یکدست و بدون ترک خوردگی باشد.

    کف و دیوارها بهتر است اپوکسی شود و کلیه سطوح صاف و یکدست بوده و لامپ­های آویز با نوع سقفی جایگزین و کلیه کلید و پریزها همباد گردد.

    جک پالت بخش توزین و انبارها متفاوت باشد.

    غیر از استوک بچ، هیچ ماده و وسیله متفرقه­ای نباید در قفسه­ها و کابینت­های بخش توزین باشد.

    اتاق توزین مجهز به یک باسکول برای اندازه­گیری مواد بالای 100 گرم و ترازویی کوچک برای حجم مواد کم شود.

    می­بایست در محل توزین مواد خشک مانند پودرها هود نصب گردد.

    هر دستگاهی دفتر ثبت کار (Log book) داشته و کلیه اطلاعات و جزئیات کار با دستگاه در آن ثبت شود تا این اطلاعات در صورت نیاز قابل ردیابی باشند.

    هر ماده­ای می­بایست دارای امضای انبار، توزین و تولید بوده و توسط کنترل کیفی صحه گذاری گردد.

    کلیه درزهای موجود در اتاق برطرف و سطوح کاملا یکدست گردد.

    نیاز است که دما و رطوبت ثبت گردد و فرم آن در کنار رطوبت سنج و دماسنج موجود بوده و به تایید شخص ثبت کننده برسد.

    پیشنهاد می­گردد که بخش توزین در دید همه نبوده و از دیوارهای شیشه­ای کمتر استفاده گردد.

    کلیه ظروف پلاستیکی می­بایست با نوع استیل جایگزین گردد.

    SOP نظافت روزانه، هفتگی و یا ماهیانه تدوین گردد

    كنترل: توزين

    - بايد فضاي توزين مجزا براي وزن كردن و اندازه گيري مواد اوليه در نظر گرفته شود.

    - توزين مواد اوليه بايد مشخص و با مقدار معلوم مطابق با فرمول محصول باشد.

    - مواد اوليه بايد بعد از اندازه گيري يا وزن شدن در ظروف مناسب و تميز برچسب زده شده وبا قيد اطلاعات ضروري به طور مرتب نگهداري شود يا مستقيماً به خط توليد انتقال داده شود.

    - بعد از توزين در صورت عدم مصرف ، تمام بسته‌‌ها به خاطر جلوگيري از خرابي يا آلودگي به خوبي بسته بندي شده و دوباره به انبارمواد اوليه برگردانده شوند.

    - مواد اوليه فقط با اجازه مسئول مربوطه مي‌توانند از انبار خارج شوند.

    - در انبار بايد خروج مواد ثبت گردد.

    - فقط به مواد اوليه تاييد شده بايد اجازه توزين و توزيع داده شود.

    - توزين مواد اوليه با حضور مسئول مربوطه (زير نظر مسئول فني)  انجام پذيرد.

    - به منظور به حداقل رساندن امكان آلودگي ثانويه و خطر اشتباه شدن، مواد اوليه نبايد حتي‌الامكان در يك زمان  توزين گردند.

    - ظرف مواد توزين شده كه فوراً مصرف نمي‌شود بايد برچسبي داراي حداقل اطلاعات زير داشته باشد:

    1- نامِ شيميايي ماده اوليه   2-  مقدار 3 - شماره شناسايي  4 -  شماره بچ

    تولید:

    ـ شرايط فني و بهداشتي سالن توليد و بسته بندي

    ويژگيهاي سالن توليد

    نیاز است که بخش تولید دارای اختلاف فشار با بخش توزین باشد.

    بر روی کلیه دستگاه­ها کارت وضعیت دستگاه نصب شود.

    ورودي به سالن توليد بايد دو مرحله‌اي بوده و داراي رختکن و Inter Lock باشد.

    الف)  ديوارها

    - سطوح ديوار در سالن توليد و بسته‌بندي می بایست مقاوم،  بدون منفذ، ترك، درز و شكاف، صاف و صيقلي باشند.

    - زاويه بين كف و ديوار بايد دارای انحنا باشند.

    ب) درب ها

    دربهاي ورودي به سالن توليد بايد صاف و يكنواخت بوده كه تميز كردن آن به سادگي انجام گيرد و داراي فنر ارتجاعي يا خودكار  باشد و يا با آرنج به طرف داخل باز شوند.

    ـ  دربهاي سالن‌ توليد و بسته‌بندي و انبار‌ها بايد قابل شستشو و ضدعفوني بوده و جنس آنها از مواد زنگ نزن و نفوذ ناپذير به آب باشند.

    ـ دربها به طور خودكار بسته شده و كاملا“ چفت شده ( Sealed ) باشند و براي جلوگيري از ورود حشرات و جوندگان به خوبي بسته شوند ( ناحيه زيرين دربها هم سطح با كف باشد) و در صورت شيشه اي بودن هيچ گونه شكستگي و ترك خوردگي نداشته باشند.

     ـ از استفاده دربهاي چوبي در محوطه توليد بايستي اجتناب گردد.

    ج) پنجره ها

    ـ پنجره‌هايي كه به منظور كمك به روشنايي احداث مي‌شوند بايستي هميشه بسته ‌بوده و از ورود هواي آلوده بيرون به محوطه‌هاي تو ليد و بسته‌بندي جلوگيري بعمل آيد.

    ـ پنجره‌ها بايستي كاملاً با ديوار هم سطح و فاقد زوائد كناري باشد و ترجيحاً بايستي دوجداره باشد.

    د) كف

    - كف بايد كاملاً مقاوم و نفوذ ناپذير، ضد اسيد (اپوکسی)، صاف و بدون خلل و فرج ، ترك و شيار باشد.

    - قابل شستشو و داراي شيب كافي به سمت مسير فاضلاب باشد تا از تجمع آب در سطح كف سالن توليد جلوگيري شود.

     

    ه) سقف ها

    - بايد داراي ظاهري مناسب و ارتفاع كافي و قابل تميز كردن باشد.

    - محصولاتي كه باعث خوردگي كف مي‌شوند شامل گاز پاك‌كن، سفيدكننده، محلول پاك كننده اسيدي و.... می باشند.

    - در برابر نفوذ يا لانه گزيني حشرات مقاوم بوده و مانع تجمع گرد و خاك و بخارات آب شده و امكان رشد قارچها در سطوح آن به حداقل برسد.

    - بالاي خطوط توليد داراي پوشش مناسب ، قابل شستشو و تميز كردن باشد تا هيچگونه آلودگي يا اجزاء خارجي به محصول وارد نگردد.

    - پوشش سقف بايد به نحوي در نظر گرفته شود كه در مقابل عوامل جوي پايدار بوده و تاثيري در محيط داخل نداشته باشد.

    - عايق بندي سقف سالنها وانبارها بايد طوري باشد كه از نفوذ رطوبت و حرارت به داخل جلوگيري نمايد.

    - لامپ­های روشنایی باید از نوع سقفی (همباد ) بوده و کلیه کلید و پریزها همباد باشند.

    و ) پله ها

    سطوح شيبدار ، پله ها، سكوها، نردبانها و شيبهاي تند بايستي به گونه اي نصب شده باشند كه موجب تجمع و انتقال آلودگي به سالن توليدي نشده ، و به راحتي قابل شستشو و تميز كردن باشد.

    ز ) زهكشي كف و كانالهاي فاضلاب

    - بايد متناسب با ميزان پساب كارخانه طراحي شده و در برابر جوندگان به خوبي محافظت شود .

    ـ داراي شيب مناسبي در حد (5-10 درجه ) بر خلاف جريان كار (از محل تميز به محل آلوده) باشد. همچنين حتي المقدور از ساختن آبروهاي عميق بايد اجتناب كرد زيرا تميز كردن آنها مشكل مي باشد

    ـ آب روها بايد داراي ديواره هاي كناري صاف و عمودي بوده و محل اتصال ديواره به كف مدور و نيم دايره باشد تا مقادير كم آب نيز به راحتي جريان يافته و تميز كردن آن نيز آسان تر باشد و از آبراههاي روباز تا آنجا كه امكان دارد بايد اجتناب شود، و هم چنین داراي پوشش مناسب قابل جابجا شدن از جنس مقاوم باشد.

    ـ همچنين پوشش كانال بايد مشبك و از نوع ضد زنگ بوده و در محلهايي كه امكان جمع شدن پس آب و ضايعات وجود دارد از كف شوي مناسب استفاده شود.

    روش دفع ضایعات به­گونه­ای باشد که آب­های سطحی و زیرزمینی را آلوده نسازد (استفاده از فاضلاب­های صنعتی).

    فضاهاي مورد نياز در سالن توليد و بسته‌بندي

    زيربناي سطح اشغال شده توسط ماشين آلات مي بايست  برحسب نوع ماشين آلات و ابعاد آن (مطابق با نوع محصول)در  فضاي اصلي سالن توليد تعبیه گردند.

    الف ) فضا جهت ماشين آلات  : .

    علاوه بر ابعاد دستگاه بايد فضا جهت موارد زير در نظر گرفته شود:

    1 - پلكان و سكو مناسب جهت دستگاههايي كه داراي ارتفاع زيادي مي باشند .

    1. فضاي مورد نياز جهت تعمير دستگاه خصوصا“ وقتي وسايل حجيم جهت جابجايي مورد استفاده باشند.
    2. حريم دستگاه جهت رفت و آمد اپراتور ، اين فاصله نيز يك متر و در طرف ضلع يا اضلاعي از دستگاه كه نياز به سركشي دارد.
    3. راههاي فرار به هنگام خطر

     

    ب ) فضا جهت مواد حد واسط و بسته بندي  :

    در فرآيندهايي كه پيوسته نبوده و به صورت بچ ميباشد بايد اين فضا لحاظ شود.

    ج ) فضا جهت تانك ها و مخازن  ذخيره:

    تانكها چون نياز به تعمير چنداني ندارند مي توانند در كنار ديوارهاي سالن توليد با فاصله يك متر قرار گيرند ولي ساير تجهيزات به علت نياز به تعميرات در وسط گذاشته مي شوند.

    د ) فضا جهت تجهيزات ثابت حمل ونقل  *:

    نقاله ها در تجهيزاتي نظير بالابرها ، می بایست دارای فضای مناسب باشند درانتخاب اين گونه وسايل سعي بر اين است كه از تجهيزات سبك و قابل جابجايي استفاده شود.

    ª به طور كلي انواع تجهيرات و وسايل چوبي (درب و پالت و ) در سالن توليد وبسته‌بندي نمي‌بايست استفاده گردد.

    ه) فضا جهت تردد وسايل حمل و نقل:

    مسير حركت وسايل نقليه دستي يا برقي (ليفتراك، ريچ تراك و ... ) بايد به گونه‌اي باشد كه تردد اين وسايل به راحتي انجام گيرد و در صورت نياز به دور زدن  فضا كافي باشد.

    و) فضا جهت تردد كاركنان  :

    چنانچه ترافيك سالن كم باشد مي توان از راهرو حمل و نقل وسايل جهت كاركنان نيز استفاده نمود.

    در غير اين صورت بايد راهرو جداگانه اي با عرض مناسب استفاده شود. به طور کل مسیر ورودی پرسنل و مواد باید از یکدیگر جدا باشند.

    آزمایشگاه:

    ـ آزمايشگاهها و تجهيزات و لوازم ميكروبي وفيزيكــي و شيميايي واحدهاي توليدي مــلزومات پزشکي ودارويي

    كارخانجات مربوطه  لازم است برحسب نوع محصول مندرج دراين ضابطه مجهز به تجهيزات آزمايشگاهي مناسب جهت آزمايشات لازم باشند.

    - آزمايشگاهها

    آزمايشگاهها بايد در محلي بنا گردد كه نزديك به سالن توليد بوده و داراي بخشهاي مجزاي فيزيكوشيميايي و ميكروبي باشد، و وضعيت فني و بهداشتي آزمايشگاه به صورت ذيل بررسي شده و تجهيزات و مواد شيميايي آن طبق ليست مربوطه جهت دريافت پروانه بهره‌برداري و تأسيس كارخانه در نظر گرفته گردد.

    1.   در آزمايشگاه حداقل 30 درصد فضاي آزاد براي انجام كارها و تردد پرسنل وجود داشته باشد، مشروط بر آنكه پرسنل آزمايشگاه داراي اتاق كار جداگانه باشند.
    2.  آزمايشگاه ميكروبيولوژي بايد داراي فضاي مجزا متشكل از سه بخش استريليزاسيون، انكوباسيون و كشت ميكروبي (مجهز به لامپ UV  و عدم وجود سينك و زهكشي فاضلاب) باشد.
    1. آزمايشگاه بايد از نور كافي (طبيعي و مصنوعي) برخوردار باشد.
    1.  آزمايشگاه داراي هود آزمايشگاهي با امكانات لازم باشد.
    2.  سيستم تهويه آزمايشگاه بايد مناسب باشد.
    3. آزمايشگاه داراي كابينت و ميز كار با روكش مناسب ضد اسيد و ضد حريق باشد.
    4. آزمايشگاه داراي لوله كشي آب سرد و گرم و ظرفشويي باشد.
    5.  ديوارها، كف، سقف، درب و پنجره آزمايشگاه با ضوابط مربوطه (استاندارد ايزو 17025 ) انطباق داشته باشد.
    6. لباس كار پرسنل آزمايشگاه بايد مناسب باشد.
    7.  نظافت و بهداشت فضاي آزمايشگاه بايد رعايت گردد.
    8.  پيش‌بيني‌هاي لازم جهت اطفاء حريق صورت گرفته باشد.
    9.  آزمايشگاه بايد مجهز به وسايل كمكهاي اوليه باشد.
    10.  تابلوي راهنماي ايمني حلالها و مواد شيميايي بايد در آزمايشگاه نصب گردد.
    11.  آزمايشگاه بايد كليه تجهيزات لازم جهت انجام آزمايشات شيميايي و ميكروبي را دارا باشد (طبق چك ليست مربوطه)
    12.  آزمايشگاه بايد داراي لوازم شيشه‌اي و ساير ظروف مورد نياز جهت انجام آزمونها باشد (طبق چك ليست مربوطه)
    13. آزمايشگاه بايد داراي وسايل ايمني (دستكش، ماسك و ) باشد.
    14.   مسئول آزمايشگاه و پرسنل شاغل در آزمايشگاه بايد مشخص بوده و مدارك تحصيلي آنها مطابق با نوع كارشان باشد.
    15.  پرسنل آزمايشگاه بايد دوره‌هاي آموزشي را طي نموده باشند.
    16.  آزمايشگاه بايد داراي محل مشخصي جهت نگهداري نمونه‌هاي شاهد باشد.
    17.  دستگاههاي موجود در آزمايشگاه بايد داراي برنامه كاليبراسيون و برچسب كاليبراسيون باشند.
    18.  شرايط نگهداري مواد و حلالهاي شيميايي بايد مطابق با روش نگهداري آنها باشد.
    19.  محلولهاي تهيه شده بايد داراي برچسب مشخص با ذكر تاريخ ساخت باشد.
    20.  نحوه دفع ضايعات ميكروبي و شيميايي در آزمايشگاه بايد مشخص باشد.
    21.  كليه روشهاي آزمايش و جزوات استانداردهاي محصول بايد در آزمايشگاه موجود باشند.
    22.  نتايج آزمونهاي ميكروبي و شيميايي بايد روزانه در دفاتر مخصوص ثبت و كد گذاري آن به طريقي باشد كه امكان رديابي نمونه‌هاي آزمون شده و تعميم آن به خط توليد به وضوح وجود داشته باشد.

    تجهيزات آزمايشگاه بايد متناسب با فعاليت انجام شده در شركت بوده وبه تاييد ادارات مربوطه برسد

    در واحدهايي كه آزمايشگاه  در داخل كارخانه ميباشد ، آنها بايستي فضاي كافي براي نگهداري اسناد و نمونه ها را داشته باشند.

    مسير كاركنان آزمايشگاه نبايد به شكلي باشد كه براي نمونه برداري ويا استراحت كردن  از محيط هاي آلوده عبور كنند.

    - ليست حداقل لوازم و تجهيزات آزمايشگاهي مورد نياز بخش فيزيكو شيميايي

    1. ترمومتر
    2. پيكنومتر
    3. ست دين استارك (جهت تعيين مقدار باقيمانده خشك)
    4. ست تقطير
    5. ترازو ديجيتال بادقت حداقل 001/0 گرم
    6. هات پليت مگنت دار حداقل دو عدد.
    7. يخچال
    8. PH  متر الكتريكي.
    9. اتو 40 و 105 درجه سانتيگراد
    10. ‌دستگاه آب مقطر گيري (و يا تهيه آب مقطر در بسته‌بندي مناسب از مؤسسات توليدي معتبر)
    11. دسيكاتور
    12. مواد و حلالهاي شيميايي مورد نياز
    13. ظروف شيشه اي مورد نياز.
    14. كرنومتر
    15. ساعت آزمايشگاهي

    - ليست حداقل لوازم و تجهيزات آزمايشگاهي مورد نياز بخش ميكروبي

    1. اتو 37 درجه و 25 درجه (انكوباتور)
    2. فور جهت استريل كردن لوازم شيشه اي
    3. كلني كانتر
    4. بن ماري جوشان
    5. مايكروويو براي ذوب محيط كشت (اختياري)
    6.      اتوكلاو
    7. جا لوله اي، جا پليتي، جا پي پتي
    8. محيط كشت طبق روش آزمون نوشته شده در استانداردهاي آرايشي و بهداشتي.
    9. وسايل شيشه اي اعم از ارلن ماير و پي پت در اندازه هاي مختلف و شيشه مخصوص  نمونه برداري و قاشق و غيره.

    - لوازم و دستگاههاي مورد نياز اختصاصي در بخش فيزيكو شيميايي و ميكروبي

    1. دستكاه تعيين نقطه ذوب
    2. دستگاه تعيين وزن مخصوص
    3. الكل سنج با ترمومتر
    4. سانتريفوژ
    5. دستگاه TLC   كروماتوگرافي لايه نازك با اسكنر
    6.      دستگاه گاز كرماتوگرافي GC
    7. دكانتور
    8. الك در مشهاي مختلف
    9. اسپكتروفتومتر
    10. دستگاه ايجاد خلاء مناسب
    11. هموژنايزر يا آسياب گرم
    12. كوره 1000 درجه سانتيگراد.
    13. حمام بن ماري
    14. فشار سنج
    15. دستگاه اندازه گيري قطر و عمق دهانه قوطي
    16. دستگاه تقطير در خلاء
    17. سوكسله
    18. رفراكتومتر
    19. دستگاه جذب اتمي با امكانات لازم جهت تعيين فلزات سنگين وآرسنيك
    20. دستگاه كارل فيشر
    21. امكانات لازم جهت كنترل محلهاي والس و جوش قوطي
    22. ميكروسكوپ
    23. ويسكوزيمتر
    24. قيف جداكننده

    تذكر:

     واحدهاي توليدي مشمول قانون نظارت بر مواد مخدر و داروئي  مجازند با نظر و موافقت اداره كل نظارت بر امور دارو و مواد مخدر جهت انجام برخي آزمايشات خاص كه نياز به دستگاهها و تجهيزات ويژه‌اي دارند با يكي از آزمايشگاههاي مورد تأييد اداره كل آزمايشگاههاي كنترل غذا و دارو براي مدتي مشخص قرارداد منعقد نماينددر نهايت مؤسسه ميبايست نسبت به تهيه تجهيزات آزمايشگاهي لازم جهت انجام آزمايشات خاص اقدام نمايند و مسئولين فني مؤسسات مسئوليت نهايي كنترل محصول را به عهده گيرند.

    • برای روش­های In House اعتبار سنجی (Method Validation) صورت گیرد.
    • آزمایشگاه مجهز به دستگاه ثبت دما و رطوبت باشد.

    بر روی کلیه کابینت­ها برگه محتویات نصب گردد و محتویات آنها دقیقا مطابق با برگه باشد.

    همگی مواد دارای لیبل بوده و اطلاعات اولیه هر ماده بر اساس برگه آنالیز مواد در لیبل آنها موجود و اطلاعات  لیبل کامل باشد و برای مواد موجود در آزمایشگاه از اتیکت­های کوچک و برای انبار از نوع بزرگ آن استفاده شود.

    مواد شیمیایی از یکدیگر تفکیک شده و هر بخش د فضای مشخصی قرار داده شود.

    کلیه مواد شیمیایی موجود در آزمایشگاه می­بایست دارای MSDS باشند.

    لازم است MSDS هر یک از مواد  هنگام نمونه­برداری بهمراه شخص نمونه بردار باشد.

    از نگهداری مواد غذایی درون یخچال آزمایشگاه خودداری شود.

    ظرف مربوط به آب مقطر بدون خراش و پارگی باشد و آب مقطر به صورت دوره­ای از لحاظ میکروبی، pH و رسانایی سنجی چک شود. آب مقطر موجود در آزمایشگاه بیش از یک هفته نگهداری نشود و پس از این زمان دور ریخته شده و یا برای استفاده­هایی مانند شستشو مصرف گردد.

    دوش موجود در آزمایشگاه به راحتی قابل استفاده بوده و برای حذف جرم­ درون لوله­ها به طور منظم  از آن آب رد شود.

    آزمایشگاه میکروبی:

    فضای آزمایشگاه با دو درب از سایر فضاها جدا شود.

    کلیه دستگاه­ها به طور منظم کالیبره گشته و لیبل کالیبراسیون بر روی آنها نصب گردد.

    بر روی کلیه کابینت­ها برگه محتویات نصب گردد و محتویات آنها دقیقا مطابق با برگه باشد.

    سینک موجود در اتاق شستشو از فضای کافی برخوردار باشد.

    آزمایشگاه مجهز به دستگاه ثبت دما و رطوبت باشد.

    مقرر گردید در آزمایشگاه میکروبی هر دستگاهی دفتر ثبت کار (Log book) داشته و کلیه اطلاعات و جزئیات کار با دستگاه در آن ثبت شود تا این اطلاعات در صورت نیاز قابل ردیابی باشند.

    نام ماده، تاریخ انقضا و شرایط نگهداری بر روی برچسب کلیه ظروف نگهداری مواد در آزمایشگاه درج گردد.

    کلیه میزها استیل باشند.

    آموزش­های اولیه و مستمر کار با دستگاه پس از نیازسنجی، به افراد داده شود و برای سنجش اثر بخشی آن افراد  به طور دوره­ای مورد پایش قرار گیرند.

    فرم کنترل کیفی مشاهده شده بر روی یخچال استفاده و اطلاعات آن بروز باشد و یخچال مجهز به سنسور ثبت دما و رطوبت باشد.

    اتاق کشت دارای Air lock باشد و از قرار دادن لوازم اضافی مشاهده شده مانند کارتن در ان خودداری و از ورود افراد غیر مجاز به آن خودداری گردد

    کلیه مواد مربوط به آزمایشگاه شیمی از کابینت­های آزمایشگاه میکروبی خارج گردد.

     صندلی­های موجود در زیر LAF از نظر اصول ارگونومی مناسب باشد و زیر LAF کمدی جهت نگهداری تجهیزات تعبیه گردد.

    در اتاق کشت یک کمد جهت قرار گرفتن لوازم افراد تعبیه گردد.

    پرده مشاهده شده در آزمایشگاه حذف گردد.

    LAF به طور منظم کالیبره شده و لیبل کالیبراسیون بر روی آن نصب گردد.

    بخشهاي سرويس دهنده و تاسيسات كارخانه

    هواسازها:

    فواید هواسازها

           دستگاه های هواساز در فضاهای استریل (ASEPTIC) به کمک فیلترهای مخصوص غبارگیر و آنتی میکروبیال هوای استریل بخش های مورد نظر را ایجاد نموده و با تعویض و گردش مداوم هوا، اکسیژن مورد نیاز پرسنل را در محیط بسته تامین می نمایند. در فضاهای غیراستریل نیز به کمک فیلترهای غبارگیر ضد پارتیکل از میزان آلودگی شیمیایی و میکروبی هوا کاسته و محیط تولید را تمیزتر کرده و شرایط اتاق های تمیز (Clean Room) را جهت تولید فرآورده ملزومات دارویی مهیا         می سازند.

          بدیهی است با تفکیک هواسازهای بخش های مختلف، می توان هوای ورودی و خروجی بخش های متفاوت را کنترل نموده و از ایجاد تداخل هوا و ذرات بخش های مختلف و بطورکلی از مسئله Contamination ساده یا 2 طرفه جلوگیری نمایند. بطوری که هوای ورودی به محیط زیست نیز تحت کنترل باشد و از آلودگی های زیست محیطی نیز جلوگیری شود. البته فقط تصفیه و فیلتر کردن هوای بیرون و حذف عوامل میکروبی و شیمیایی و غبارات خارجی به تنهایی کارساز نمی باشد زیرا ذرات حاصل از ریزش پوست کارکنان و نیز ذرات حاصل از حرکت و اصطکاک چرخ ها و ماشین آلات متحرک نیز موجب آلودگی هوای فضاهای استریل می شوند.

    لازم است که پرسنل در محیط کار از لباس های تمیز و عاری از ذرات و فیبرها استفاده نموده و با تعویض مرتب هوا       آلودگی های میکروبی و شیمیایی هوا را رقیق تر نموده و بجای هوای آلوده خروجی، هوای تازه فیلتر شده را جایگزین نمایند، لذا هر چه گردش هوا بیشتر باشد هوای محیط داخل تمیزتر خواهد بود.

    شرح دستگاه هواساز:

          دستگاهی که عمل هوارسانی و خروج هوای آلوده را انجام می دهد AHU نامیده می شوند. (Air Handling Unit) و سیستم های کامل آن که عمل هوارسانی – فیلتر و پالایش و سرما و گرمایش را تامین می کنند باختصار H.VAC نامیده میشوند. کلاً ساختمان اصلی AHU شامل قسمت های زیر است:

    الف- بدنه فلزی 2 جداره با عایق حرارتی بین 2 جدار به شکل مکعب یا مکعب مستطیل است.

    ب- فن های هوا دهنده.

    ج- موتور الکتریکی.

    د- فیلترهای میانی کیسه ئی BAG FILTERS یا (DRY PACK) .

    ه- کویل های سرد و گرم.

    و- قسمت رطوبت زن.

    ز- فن های برگشت هوا.

    توضیح1: هوای ورودی معمولاً از دریچه های سقفی و به ندرت از دریچه های دیواری (قسمت فوقانی دیواری) وارد فضای مورد نظر می گردد و جریان هوای لامینر عمودی بر افقی ارجحیت دارد.

    توضیح 2: هوای خروجی از کنار پائین دیوار و به ندرت از کف خارج می گردد و بسته به حجم هوای اتاق ابتدا گوشه ها و درصورت نیاز بیشتر وسط 2 گوشه را انتخاب می نمایند و دریچه های مناسب تعبیه می شود و توسط فن های برگشتی در مسیر هوا وارد دستگاه می گردد یا 100% خارج می شود.

    هوایی که 100% خارج شود باعث اتلاف انرژی حرارتی یا برودتی می گردد، لذا فقط در بخش های آلوده بیولوژیکی این سیستم را بکار می برند یا اینکه پارتیکل فضا زیاده از حد بوده و به سیستم آسیب می رساند.

    معمولاً 10 تا 30 درصد هوا را خارج کرده و بجای آن هوای تازه وارد سیستم می شود تا اکسیژن مورد نیاز کارکنان تامین شود 70 تا 90 درصد هوای سیر کوله شده باید وارد یک جعبه بزرگ بنام Mixing Box شود و بعد از اختلاط با هوای تازه دوباره فیلتر شده و به سیستم باز گردد. این جعبه در دستگاه های هواساز سفارشی قبل از موتور و فن دمنده قرار دارد.

    هواساز اتاق توزین نمونه برداری

          هوای اتاق های توزین و نمونه برداری باید دارای فشار مثبت بوده و از آلودگی های بیرون محفوظ باشد تا بتوان در محیطی تمیزتر درب بشکه یا بسته مواد را بازکرده و عملیات مورد نظر انجام بگیرد. البته بعد از انجام هر توزین لازم است که برای خروج ذرات هوا دستگاه هواساز را خاموش کرده و هود بالای ترازو را روشن نمایند. ولی برای ادامه توزین هود را باید دوباره خاموش کرده و هواساز را روشن نمایند تا در زیر فشار هوای مثبت عملیات نمونه برداری یا توزین انجام شود. ضمناً یادآور می شودکه هود باید دارای دریچه بوده و در مواقع غیرکاری از ورود هوای آلوده به محوطه عملیات جلوگیری بعمل آید.

    در بخش جامدات، هوای اتاق توزین می تواند توسط هواساز بخش تامین گردد ولی در بخش مایعات جهت جلوگیری از انتشار رطوبت بهتر است که از هواساز جداگانه استفاده شود. کلاس تمیزی اتاق نمونه برداری و توزین کلاس D 100000 برای محصولات و کلاس B 100 با لامینرفلو برای محصولات استریل می باشد.

    تعداد ذرات در کلاس های D-C-B-A که به ترتیب 100-1000-10000 و 100000می باشند ذرات غبار، معمولی بوده و تعداد میکروب زنده در این اتاق ها بسیار محدود است و عبارتست از:

    میکروارگانیسمA= >3 100

    100 B= >10

    10000= 100

    100000= 200

    انتخاب نوع فیلتر هوا و میزان تعویض هوا و نیز شدت جریان هوا در این فضاها بسیار مهم بوده و باید به جدول تکمیلی زیر توجه شود.

    تعویض هوا در ساعت

    فشار هوا

    قدرت پاکسازی فیلتر

    کلاس تمیزی

    50-90-100-…

    45 PAS= 4.5mm

    99.997%

    100(A)

    60-100

    35 PAS= 3.5mm

    99.997-99.995

    100(B)

    60-90

    20-25 PAS= 2-2.2mm

    99.950

    10000(C)

    >20-…

    10-15 PAS= 1-1.5mm

    95%

    100/000(D)

     

    شدت جریان هوا در دقیقه برحسب فوت مکعب بین 60 تا 100 بوده و 10تا 20 درصد هم قابلیت انحراف از عدد مورد نظر را دارد.

    هر چه میزان تعویض هوا بیشتر باشد و هوای آلوده زودتر از بخش خارج گردد میزان آلودگی ایجاد شده توسط کارکنان کمتر خواهد بود. لذا تعویض هوا در بخش های بیولوژیک و تولیدات حساس می تواند از 100 بار تجاوز نموده و حتی به 240 بار در ساعت یا بیشتر برسد.

    تعداد 20 بار در ساعت حداقل بوده و برای محصولات غیراستریل می باشد و برای بخش های استریل در رخت کن های اولیه تعویض هوا 60 بار (بعلت ریزش ذرات پوست) و در قسمت های ساخت و پرکنی و بسته بندی حدود 90 تا 100 بار می باشد.

    با توجه به اطلاعات فوق الذکر در مورد کلاس بندی و شرایط اتاق های تمیز و آسپتیک و با توجه به کلاس 100000 برای اتاق های توزین و نمونه برداری باید توجه کرد که هواساز اتاق توزین باید دارای ویژگی های زیر باشد:

    • کلاس تمیزی 100000 در موقع استراحت و کلاس داروئی زیر صدهزار موقع کار برای توزین غیراستریل
    •  فیلترهای ورودی هوا- آلومینیومی با سطح خمیده به شکل دال بانضمام فیلترهای کیسه ئی 90 تا 95 درصد
    • سطح فیلتر در سقف اتاق حداقل 30% سقف (در چند نقطه در اتاق های بزرگ و در یک نقطه در اتاق کوچک) و در فضای استریل ( اتاق کلاس 100 ) باید صد درصد سقف فیلتر سقفی مورد نظر باشد.
    • میزان تعویض هوا 20 بار در ساعت برای توزین معمولی و حدود 100 بار در ساعت برای توزین استریل (سرعت هوا بسته به میزان باد مورد نظر بین 50 تا 100 فوت مکعب در دقیقه).
    • کانال های عبور هوا گرد یک درز (برای حداقل آلودگی و فشار بیشتر هوا).
    • دریچه های خروجی هوا در گوشه ها و نزدیک ترازوها (نزدیک به کف در پایین دیوار).
    1. فشار هوا مثبت 15+ پاسکال با انحراف 3+  (معادل 8/1 – 2/1 میلیمتر آب).
    • گاهی توزین یا نمونه برداری استریل در اتاق 10000 و در زیر لامینرفلو انجام می شود. در این مورد باید توجه کرد که دستگاه لامینر و بخصوص درب ورودی آن کاملاً زیر فشار مثبت باشد زیرا در سقف اتاق کلاس 10000 سطح فیلتر 100% نیست و فیلترها به فواصل تعبیه می شوند و در بین آنها نقاط کوری است که تا حدودی فشار مثبت کمتر است به شکل صفحه بعد توجه شود.

    8-3- قدرت هواساز از نظر ظرفیت گردش هوا در دقیقه باید دارای (C.F.M) مناسب بوده و بتواند انفرادی یا با بخش مشترک هوای توزین را تامین نماید. برای این منظور باید C.F.M مورد نظر را طبق فرمول محاسبه نمایند:

    C.F.M اتاق مورد نظر = تعداد تعویض هوا در ساعت × 58/0× حجم هوای اتاق به متر مکعب ضریب تبدیل متر مکعب به فوت = 35

    ضریب تبدیل ساعت به دقیقه = 60

    قدرت دستگاه هواساز را باید طوری انتخاب بنمایند که برای تعویض بیشتر هوا ظرفیت داشته باشد و معمولاً بهتر است 30 تا 50% C.F.M  را اضافه بنمایند. دستگاه های مورد مصرف و متداول معمولاً با ظرفیت اسمی 10 تن حدود 3200 C.F.M را تامین می نمایند.

    بعنوان مثال اگر حجم هوای اتاق 90 متر مکعب باشد و بخواهیم 20 بار تعویض هوا داشته باشیم در ساعت 1800 متر مکعب هوا جابجا میشود. لذا C.F.M مورد نظر عدد زیر می باشد.

    حدود 1050=    58/0  ×20×90

    تولید ملزومات دارویی استریل :

           هوای محیط زیست ما دارای غبار (Dust) و ذرات شیمیایی حاصل از صنعت و اجرام زنده میکروبی (شامل باکتری – قارچ – ویروس) می باشد. بدیهی است که ساخت فرآورده استریل ملزومات داروئی در چنین محیطی که منطقه آلوده ( زون سیاه یا خاکستری) نامیده می شود مجاز نبوده و طبق توصیه کارشناسان GMP بین المللی لازم است که هوای ورودی به اینگونه ساختمان ها فیلتر شده بوده و عاری از آلودگی های زیاد میکروبی و شیمیایی باشد. ضمنا این صنایع موظف هستند که هوای خروجی ساختمان تولید خود را تصفیه نموده و از آلودگی های محیط زیست بکاهند.

    هواسازهای بخش های استریل (ASEPTIC)

    بخش های استریل شامل قسمت های مختلف آسپتیک می باشند که عبارتند از: رخت کن ها- فضاهای توزین- ساخت – پرکنی یا بسته بندی که به ترتیب اهمیت باید دارای فشار مثبت و فیلترهای ضد مبکروب (انواع هپا) باشند و از نظ کلاس بندی نیز کلاس 10000 و 100 احداث می گردند.

    البته غیر از فیلترهای هپا فیلترهای قوی نیز بنام ULPA وجود دارند که قدرت پاکسازی آنها از هپا بیشتر و در صنایع نظامی و در بعضی بخش های مخصوص که کلاس آسپتیک آن یک یا 10 باشد بکار می روند و تا 1/0 میکرون را جذب می نمایند.

    شرایط ویژه هواساز بخش های آسپتیک به شرح زیر است:

    1-7- کلاس تمیزی اتاق ها برای بخش استریل:

    الف- رخت کن اول (رخت کن آلوده) کلاس 000/100

    ب- ایرلاک یا رخت کن دوم کلاس 10000

    ج- رخت کن استریل یا رخت کن سوم کلاس B 100 در حالت استراحت که در عمل معادل10000 C=
    می باشد.

    قدرت هواساز بخش:

    قدرت هواساز بخش از نظر C.F.M هوا باید بیشتر از مجموع C.F.M فضاهای بخش باشد و بهتر است 30 تا 50% برای افزایش AIR- CHANGH لحاظ شود. بدین ترتیب C.F.M هر فضا بسته به حجم اتاق و میزان تعویض هوا باید محاسبه گردد.

    هواساز بخش مایعات غیر استریل:

    هواساز بخش مایعات غیراستریل بمانند شرایط اتاق نمونه برداری و توزین معمولی و غیراستریل می باشد و دارای ویژگی های زیر می باشد.

    •  کلاس تمیزی 000/100 در موقع استراحت
    • قدرت هواساز انفرادی طبق C.F.M موردنظر (با ظرفیت 50درصد بیشتر توصیه می شود)
    • جهت جلوگیری از ورود پارتیکل بهتر است که فیلتر مقدماتی 2 ردیف آلومینیوم مشبک و فیلتر میانی کیسه ئی 80درصد و فیلتر تهایی دستگاه 90 تا 95 درصد باشد. (بعلت نداشتن شرایط استریل فیلتر هپا ندارد).
    • سطح فیلتر (در چند نقطه سقفی) 30% یا بیشتر نسبت به سقف
    •  میزان تعویض هوا حداقل 20 بار در ساعت (درصورت بروز آلودگی هوا با زیاد کردن میزان
       Air- Change از آلودگی می کاهند).
    •  سرعت هوا بسته به باد موردنظر و شرایط بین 50 تا 100 فوت مکعب.
    •  دریچه های خروجی در گوشه های دیوار و درصورت لزوم تعداد بیشتر در بین گوشه ها در ارتفاع 10 سانت تا 90 سانت.
    •  فشار هوا حداقل 3 + 15+ پاسکال (mm 8/1- 2/1 ).
    •  هوای خروجی بخش مایعات چنانچه محتوی پارتیکل شیمیایی نباشد نیاز به فیلتر خروجی ندارد.
    •  سطح فیلتر سقفی ندارد ولی بسته به تراکم ذرات می توان میزان Air-Change هوا را از 20 بار بیشتر کرد. یا فیلتر های معمولی 90% در سقف زیر دریچه بگذارند.
    • سرعت هوا بسته به طراحی بین 50 تا 100 فوت مکعب بوده و گاهی کمتر است.
    •  فشار هوا منفی است = (3+ 15 پاسکال) (mm 8/1-2/1 ).

    هواساز بخش محصولات نیمه جامد غیر استریل:

    در بخش داروهای نیمه جامد شامل کرم- ژل و غیره فشار هوا بسته به نوع و خواص مورد مثبت یا منفی
    می باشد.

    چنانچه پارتیکل زیادی در هوا منتشر نشود و ذرات محیط زیست پر خطر نباشد شرایط عیناً بمانند بخش مایعات غیراستریل است ولی در شرایطی که انتشار ذرات زیاد بوده و ذرات مواد رای محیط زیست نامناسب باشند( مثل بتالاکتام ها- هورمون ها- داروهای ضدسرطان و سیستم ایمنی) فشار منفی هوا در بخش ها اعمال می گردد و حداقل فشار منفی 3 + 15 – پاسکال می باشد ( معادل 8/1- 2/1- میلیمتر آب).

    - آب

    انواع آب مورد استفاده در كارخانجات به شرح ذيل مي باشد:

    الف) آب مصرفي عمومي كارخانه و تاسيسات : بايد از نظر سختي مورد تاييد بوده و با توجه به نوع كاربرد ويژگي خاص آن را داشته باشد

    ب) آب مصرفي قابل استفاده در سيستم توليد ، شستشو و شرب : اين نوع از آب مصرفي بايد كاملا جدا از ساير آبهاي مصرفي در كارخانه بوده و سيستمهاي لوله كشي آن با رنگ متفاوت ، جدا و مشخص شده باشد و آب توسط كارخانه به طور مستمر مورد آزمايش قرار گيرد و حداقل 2 بار نيز توسط آزمايشگاه مرجع يا مورد تاييد استان مربوطه از نظر ميكروبي و شيميايي آزمايش شده و به تاييد رسيده باشد و تمامي مستندات آن نگهداري شود. - كنترل: آب

    لوله‌كشي بايد طوري انجام شده باشد كه اجازه راكد شدن آب و خطر آلودگي آن را ندهد. لوله ها و اتصالات در سيستم لوله‌كشي نبايد روي كيفيت آب اثر سوء داشته باشند. آب مصرفي قبل از استفاده  مي‌بايست تصفيه گردد و كيفيت شيميايي و ميكروبي آب بايد مرتباً مطابق با دستورالعمل ها چك گردد

    بايستي دستورالعملهاي كنترل كيفيت آب شامل موارد ذيل موجود باشد:

    - دستورالعمل تصفيه و انبارش آب شامل (قطع و وصل كردن، شستشو و ضدعفوني كردن، نگهداري فيلتر‌ها و تست كردن)

    - ليست تجهيزات مورد نياز در دستورالعمل

    - ويژگيهاي شيميايي و ميكروبي آب

    - روش نمونه برداري

    - تجهيزات آزمايشگاهي جهت كنترل آب مصرفي.

    - مقام مسئول و جايگزين او براي انجام كارها ونظارت بر سيستم

    - نتايج آزمونهاي صورت گرفته توسط آزمايشگاه واحد بر روي آب مصرفي در دفاتر آزمايشگاهي ثبت و توسط مسئول فني تأييد گردد.

    فيلتر هاي استفاده شده در سيستم آب اگر بصورت مرتب تميز نشوند مي توانند منبع آلودگي باشند. فيلترها بايد طوري طراحي شوند كه تميز و بررسي كردن آنها راحت باشد

    - سيستم روشنايي و لامپها

    لامپها بايد به طور مناسبي در برابر شكستگي حفاظت شده باشند و داراي حفاظ و قاب مناسب باشد. همچنين پوشش لامپها بايد قابل شستشو و تميز كردن باشد.

    ـ روشنايي در يك واحد توليدي ملزومات داروئي بايد در حد كافي در كليه فضاها تأمين شود.

    ـ استانداردهاي عمومي براي بعضي از انواع كارها موجود است كه معمولاً بين 30 الي 50 فوت كاندلا راحتي و كارائي كاركنان را در انجام سريع و مؤثر كار تضمين مي‌نمايد.

    ـ حداكثر ميزان روشنايي مي‌تواند بسته‌ به نوع توليد تا  100 فوت کاندلا  تغيير يابد.

    - سيستم نصب لوله ها و كابلها

    ـ بايد به طريقي باشد كه حتي‌الامكان مسيرهاي افقي كمتر بوده تا آب در لوله‌هاي راكد نماند.

    ـ لوله‌كشي ها بايستي از يك كانال مشخص عبور نمايند تا موقع تعميرات مجدداً به كندن و نياز نباشد.

    ـ جنس لوله‌ها متناسب با نوع مايعات در تماس با آنها باشد.

    ـ كليه زانوها، پيچ‌ و مهره‌ها و رابط بين لوله‌ها از جنس و همرنگ لوله‌هاي مصرفي باشد.

    ـ لوله‌هاي آب گرم و سرد و بخار بايستي داراي رنگ‌هاي متمايز باشند تا هنگام مصرف اشتباه رخ ندهد.

    - سيستم تهويه ساختمان

    كليه سالنها ، انبارها و سرويسهاي بهداشتي و كارگري بايد داراي سيستم تهويه مناسب و وسايل گرم و سرد كننده متناسب با حجم مكانهاي مذكور و تغييرات درجه حرارت با توجه به فصول سال باشد.

    - تأسيسات بخار و هواي فشرده

    محل استقرار ديگ بخار و تاسيسات مربوطه مي بايست با فاصله مناسب از سالنهاي توليد و بسته‌بندي، انبارها و امكانات كارگري و اداري بوده و برابر مقررات سازمانهاي ذيربط ، مسائل ايمني آن رعايت و تاييديه هاي لازم اخذ گرديده باشد.

    - تعميرگاه

    هر كارخانه جهت تعمير دستگاهها و وسائط نقليه احتياج به تعميرگاه دارد. در طراحي تعميرگاه موارد زير بايد در نظر گرفته شود.

    1) محل تعميرگاه در عين حال كه نزديك ماشين آلات توليد است به خيابان كارخانه راه داشته باشد.

    2) تعميرات سالهاي اول بسيار كم است و نياز به فضاي وسيعي ندارد لذا در طراحي تعميرگاه نبايد ملاك را تعميرات سالهاي اول قرار داد.

    3) كارخانجات بزرگ بخشهاي جداگانه اي جهت تعميرگاه برق والكترونيك ، تعميرگاه وسايل نقليه ، تعميرگاه وسايل مكانيكي و غيره دارند حتي ممكن است تعميرگاه داراي دستگاه تراش، دريل و ساير ماشين ابزار نيز باشد ولي كارخانجات كوچك اين امكانات را دارا نيستند واز خدمات كارگاههاي بيرون استفاده مي كنند.

    - سيستم لوازم ايمني و كمكهاي اوليه

    بايد در كليه قسمتها و در فواصل مناسب كپسول آتش نشاني و شلنگ آب و غيره نصب و وسايل مورد نياز براي كمكهاي اوليه پزشكي در موسسه در محل مناسب و در دسترس قرار گيرد.

     - نمونه‌برداري

    - امكانات لازم جهت نمونه‌برداري در واحد به تفکیک برای هر یک از مواد فراهم شده باشد و شخص يا اشخاص مسئول نمونه برداري تعريف شده باشند.

    - بايد روشهاي مكتوب SOP) ) نمونه‌برداري موجود باشد كه درآنها روش و تجهيزات استفاده شده، مقدار برداشته شده و احتياطات لازم براي جلوگيري از آلودگي مواد يا خرابي آن ذكر شده باشد.  

    - نمونه‌ها بايد در شرايط مناسب نگهداري شوند. اندازه و مقدار آنها بايد امكان حداقل 2 بار آزمون كامل را بدهد. نمونه‌ها بايد داراي برچسب حاوي اطلاعات کامل به شرح ذيل باشند:

    1- نام ماده يا محصول

    2- شماره بچ

    3- تاريخ نمونه‌برداري

    4- ظرفي كه نمونه از آن برداشته شده است.

    5- مشخصات فرد نمونه بردار

    6- نمونه‌هاي هر بچ محصول نهايي بايد در يك دوره زماني مناسب كه توسط شركت معلوم شده و برابر حداقل زمان پايداري محصول نهايي مي باشد ، نگهداري شوند.

    7- تمام نمونه‌ها بايد در محيطي مخصوص با دسترسي محدود افراد غيرمسئول نگهداري شوند.

    مستندات:

    • کلیه فرایندها دارای SOP بوده و SOPهای موجود نیز مورد بازنگری قرار گیرند و برای هر فرایند یک چک لیست تهیه و هنگام فعالیت، مطابق با مندرجات مربوطه در SOP علامت گذاری شود و آموزش لازم به افراد در این خصوص داده شود.
    • ویرایش SOPها در ابتدا به صورت 6 ماهه و سپس در صورت عدم احساس نیاز به صورت یکساله بازنگری شوند.
    • در خصوص آموزش ابتدا نیازسنجی صورت گیرد و سپس افراد آموزش داده شوند و برای سنجش اثر بخشی آن  به طور دوره­ای مورد پایش قرار گیرند.
    • موارد موجود در فرم­های سلامت افراد با توجه به نیازسنجی تعیین گردد و اطلاعات کلیه موارد در نظر گرفته شده تکمیل گردد.
    • به افراد در بدو ورود آموزش بهداشتی رو در رو متناسب با نوع فعالیت داده شود و مورد پایش قرار گیرند.
    • کلیه آزمایشات در نظر گرفته شده برای افراد می­بایست در بدو ورود انجام شود و به صورت منظم و دوره­ای تکرار و کلیه اطلاعات آن موجود باشد.
    • SOP  مربوط به معاینات بدو ورود و دوره­ای تدوین گردد.
    • فرم سوابق آموزشی کارکنان کامل باشد و مرتبا توسط مسوول آموزش کنترل شود.
    • چارت سازمانی مطابق با بخش­های موجود ایجاد گردد و بخش­هایی که در حال حاضر در سیستم موجود نیست از آن حذف گردد.
    • پرونده جامع کارخانه (Site Master File)با توجه به توضیحات ارائه شده تنظیم گردد.  
    • SOP  مربوط به آموزش اصلاح گردد و به صورت دوره­ای بازنگری گردد همچنین SOP نیازسنجی آموزش تدوین گردد.
    • SOP  مربوط به Batch Record تهیه گردد و Batch Record مطابق با توضیحات ارائه شده به همکاران تهیه و توسط مسوول فنی صحه گذاری و در واحد مسوول فنی نگهداری شود.
    • Batch Record شامل کلیه مدارک مربوط به هر بچ تولیدی از جمله: حواله انبار، مدارک مربوط به بخش توزین ( برچسب­های الصاقی با امضای مسوول انبار، توزین و تولید) ، مدارک مرتبط با تولید (SOP ساخت برای هر بچ، فرم فرایند تولید،کنترل­های تولید، SOP شستشو)،  برگه­های ارسالی از تولید به بخش پر کردن (Filling)، برگه­های ارسالی از بخش پر کردن به بخش بسته­بندی، کلیه آزمایشات حین تولید و بر روی محصول نهایی برای هربچ، تمام برگه­های مربوط به اجازه تولید باشد و کلیه فرم­ها صحه گذاری شده و داری امضا باشد.
    • SOP خود بازرسی (self inspection) تهیه گردد و یک  تیم داخلی جهت ممیزی داخلی GMP به صورت سالانه یا دو بار در سال تعریف گردد.
    • SOP مربوط به شکایات و موارد مرجوعی و فرم­های مربوط به آنها تدوین گردد.

    ***

          ـ شرايط فني و بهداشتي قسمت هاي رفاهي

         - سرويسهاي بهداشتي ( توالت و دستشويي)

    ـ بايد براي کارگران ،دستشويي و توالت مجزا به شرح زير وجود داشته باشد :  

    - براي هر 5-1 نفر يك توالت و يك دستشويي

    -  25-6 نفر به ازاء هر 10 نفر يك توالت ، يك دستشويي ( 25 نفر از هر كدام 3 دستگاه )

    -  55-26 نفر به ازاء هر15نفر يك توالت ، يك دستشويي ( 50 نفر از هر كدام 5 دستگاه )

    -  115- 56 نفر به ازاء هر 20 نفر يك توالت ، يك دستشويي ( 100 نفر از هر كدام 7 دستگاه )

    - 266-116 نفر به ازاء هر 25 نفر يك توالت ، يك دستشويي ( 250 نفر از هر كدام 13 دستگاه )

    از 266 نفر به بالا به ازاء هر 30 نفر اضافي يك توالت ، يك دستشويي

     سرويسهاي بهداشتي بايد مجهز به شير آب گرم و سرد باشد.

     درب و ديوار بايد قابل شستشو باشد ، سقف صاف بوده و كف از مواد غير قابل نفوذ ساخته شود به طوري كه به آساني قابل تميز كردن باشد.

     توالتها بايد داراي درب خودکار بوده و در برابر نفوذ حشرات حفاظت شود، وجود مخزن شستشو (فلاش تانک) ضروري است.

    در توالتها نصب تابلوي « بعد از استفاده از توالت دستهاي خود را با صابون يا مواد شوينده بشوئيد» ضروري است.

    توالتها بايد در محلي باشند كه آلودگي به محيط به حداقل برسد.و نبايد درب توالت بسمت سالن توليد و انبار ها باز شود .

    پنجره توالت مشرف به فضاي آزاد و داراي توري باشد.

    توالت داراي هواكش مكانيكي متناسب با حجم آن باشد.

    داراي سطل زباله دربدار پدالي بوده كه بدون دخالت دست باز شود.

                    - دستشويي كامل

    اين دستشويي ها عمدتا متصل به رختكن كارگران، در محل ورود به سالن توليد و در داخل سالن توليد قرار داشته و ويژگيهاي ذيل را دارا مي‌باشند:

    1- داراي شير آب گرم و سرد بوده و بدون دخالت دست به صورت پايي يا با آرنج باز و بسته شود.

    2- داراي خشك كن برقي يا حوله كاغذي يك بار مصرف باشد.

    3- داراي سطل زباله دربدار پدالي بوده كه بدون دخالت دست باز شود.

    4- در كنار دستشويي ها بايد مواد شوينده و ضدعفوني كننده وجود داشته باشد.

    5- از طرفي مواد ضد عفوني و شوينده داراي محل خاصي بوده و شماره گذاري شده ومسئول مشخصي داشته باشد.

    تعداد كافي توالت تميز و تهويه‌دار(مجزا براي آقايان وخانم ها) همراه با دستشويي‌هاي كافي فراهم باشد توالت‌ها بايد به اندازه كافي از محوطه توليد مجزا باشند.

    در كنارتوالت ها و محوطه توليد بايستي امكانات دستشويي تعبيه شده باشد و بايستي شامل موارد ذيل باشند:

    1. دستشويي تميز با شير آب گرم و سردخودكار يا پدالي يا باز وبسته شونده توسط آرنج
    2. مايع دستشويي
    3. دست خشك كن هواي گرم يا دستمال يكبار مصرف
    4. سطل زباله درب داركه درب آن با پدال باز شود

    كاركنان بايستي بعد از استفاده از توالت از دستشويي استفاده كنند.

    - حمام ها

    بايد براي کارگران حمام مجزا به تعداد مورد نياز به شرح زير وجود داشته باشد :

    - به ازاء 5-1 نفر كارگر يك دستگاه

    - 20-6 نفر به ازاء هر 5 نفر يك دستگاه ( 20 نفر 4 دستگاه )

    - 50-21 نفر به ازاء هر 10  نفر يك دستگاه ( 50 نفر 7 دستگاه )

    -  100-51  نفر به ازاء هر 20  نفر يك دستگاه ( 100 نفر 10 دستگاه )

    از 100 نفر كارگر به بالا به ازاء هر 20 نفر اضافي يك دستگاه

     محل استحمام بايد داراي ويژگيهاي ذيل باشد:

    1- ديوارها تا زير سقف كاشيكاري شده و كاشيها بدون ترك خوردگي و شكستگي باشد.

    2-  شيب كف به طرف كفشوي مناسب باشد.

    3- داراي هواكش مناسب با حجم آن باشد.

    4- منبع حرارتي خارج از محوطه حمام بوده ، به طوريكه ايجاد آلودگي در هوا نكند.

    5- هر حمام داراي رخت كن مجزا باشد.

    6- مجهز به دوش آب گرم و سرد باشد.

    7- بايد مجهز به تهويه مناسب باشد.

    - آشپزخانه و امكانات آن

    چنانچه طبخ در كارخانه انجام گيرد ، كارخانه ملزم به رعايت شرايط مندرج در بند الف ، ب ، ج و د بوده و چنانچه غذا فقط سرو مي شود بايد شرايط مندرج در بند ( د ) را رعايت نمايد.

    هر کارگاه ميتواند داراي ناهارخوري با وسعت کافي و تعداد لازم ميز و صندلي ( نيمكت ) براي عده اي كه در هر وعده غذا صرف مي كنند باشد. فضاي لازم جهت هر نفر بين 95/0 تا 15/1 متر مربع ميباشد. علاوه بر اين در كارگاههاي بزرگ كه غذاي گرم به كارگران داده مي شود بايد حداقل 32 متر مربع جهت محوطه ايكه غذا ارائه ميشود و نيز فضاي كافي جهت آشپزخانه و انبار مواد غذايي در نظر گرفته شود.

    الف) انبار:

    ديوارها از جنس كاشي يا پوشش مناسب ديگري باشد و سقف و كف آن صاف و قابل شستشو بوده و شيب كف مناسب و به سمت كف شوي باشد.

    هواكش متناسب با حجم انبار نصب شود.

    قفسه بندي مناسبي براي مواد غذايي انجام شده باشد.

    مصالح ساختماني انبار از نوعي انتخاب شود تا از ورود جوندگان و حشرات به انبار جلوگيري كند.

    داشت

    كليه دربها و پنجره ها با توري باشد و شيب لبه پنجره ها به داخل حدود 45 درجه باشد.

    نور به اندازه كافي موجود باشد

    ب) سردخانه

    ظرفيت سردخانه بايدمتناسب با مواد اوليه فاسد شدني باشد وداراي سيستم هاي كنترل درجه حرارت و رطوبت باشد.

    ج) محل پخت غذا

    1. ديوارها تازير سقف كاشيكاري شده باشد يا توسط پوشش مناسب ديگري كه براحتي قابل نظافت باشد پوشيده شده باشد.

    2 - سقف صاف وقابل شستشو وتميز كردن باشد .

    3- كف داراي شيب مناسب به سمت كف ‌شوي باشد.

    4- پنجره ها مجهز به توري بوده وتوسط عوامل مختلف از جمله چسب نواري  ازشكستن آنها جلوگيري شده باشد وشيب لبه آنها به سمت داخل 45 درجه باشد.

     5- هواكش متناسب با حجم بخش پخت باشد.

    6- دستشويي ها به تعداد كافي ومتناسب با مشخصات ذكرشده دربند 4 باشد.

     7- ظرفشويي ها حتي الامكان به تعداد كافي بوده و حتي المقدور ازدستگاه اتوماتيك استفاده شود . سيستم شستشو بايد داراي سه مرحله شستشو ، آبكشي وضد عفوني باشد .

    8- تجهيزات و وسايل كافي از نوع مجاز  وبهداشتي ، جهت پخت غذا بايد موجود باشد.

    9 - جنس ظروف تهيه و پذيرايي غذا از نوع مجاز و بهداشتي باشد .

    10- سطل هاي دربدار براي زباله به مقدار كافي بايد موجودباشد.

    د- سالن غذا خوري

    1 - در  قسمت ورودي سالن غذا خوري بايد دستشويي به تعداد كافي درنظر گرفته  شده باشد.

    2- اندازه سالن غذاخوري بايد متناسب با تعداد افراد باشد.

    3- كف بايد با كفپوش مناسب پوشيده شده و شيب آن به سمت كف شوي باشد.

    4-سقف بايد صاف وبه رنگ روشن باشد.

    5 - در و پنجره ها به اندازه كافي وداراي توري باشد.

    6- هوا كش بايد متناسب با حجم سالن باشد.

    - سيستم گرمايش وسرمايش سالن بايد متناسب با حجم سالن پيش بيني شده وباتوجه به شرايط جغرافيايي محل اجرا شود.

    8- ميزهاي غذا خوري بدون ترك خوردگي صاف وقابل شستشوو تميز كردن باشد.

    9- صندلي ها از جنس مقاوم وقابل شستشو باشد.

    10 سطل‌هاي دربدار به تعداد كافي موجود باشد .

    ـ امكانات و  بهداشت فردي

    - اطاق تعويض لباس مجزا براي آقايان وخانم ها با امكانات كافي ( تهويه ونورمناسب ) تعبيه گردد

    - هر كارمند بايد كمد لوازم 3 قسمتي مخصوص به خود داشته باشد.

    - جنس تمام سطوح (سقف ،كف،ديوارها) وكمدها بايد قابل شستشو بوده و اين اطاق ها داراي برنامه مدون تميزكردن باشند.درضمن بايد عاري از هر گونه لوازم زايد واضافه باشد .

    - كاركنان بايد پس از تعويض لباس، قبل از ورود به محوطه توليد، دست هاي خود را با مواد پاك كننده شسته ودر صورت لزوم ضد عفوني نمايند.

    - كاركنان بايد لباس كار تميز و متناسب با كارشان بپوشند. پوشش ها شامل (كلاه و ماسك، دستكش و لباس محافظ وكفش) و در صورت نيازكفش ايمني مي باشد ، كه بايد بطورصحيح پوشيده شوند وتناوب زماني تعويض وشستشوي لباسهاي كار بايد در برنامه زماني شركت مشخص باشد.

    - جيب لباس كار بايد به طرف داخل باشد.

    - رنگ لباس كاركاركنان سالن توليد و آزمايشگاه بايستي به رنگ روشن باشد.

    - كاركنان توليد وبسته‌بندي و آزمايشگاه نبايد از وسايل زينتي درهنگام كاراستفاده نمايند.

    - كاركناني كه با محصولات سر و كار دارند نبايد روي لباس دكمه هاي تزئيني يا كارت شناسايي نصب نمايند. اگر لازم است كارت شناسايي استفاده نمايند بايد از ايمن و محكم بودن آن اطمينان حاصل شود.

    - خوردن، آشاميدن، جويدن و استعمال دخانيات و يا ذخيره كردن مواد غذايي ، نوشيدني دخانيات يا دارو توسط كاركنان در محوطة توليد يا هر محوطه ديگري كه ممكن است روي محصولات اثر سوء داشته باشد بايد ممنوع گردد.

    - كاركنان بايد از عطسه زدن و سرفه كردن در كنارخط توليد وبسته بندي اجتناب كنند.

    - كليه افراد شاغل در كارخانه بايستي داراي كارت بهداشتي معتبر و مورد تأييد وزارت بهداشت باشند. (قبل از استخدام و در حين كار)

    - احياناً در مواردي كه اپراتورها در واحد توليد ملزومات پزشکي و داروئي نياز به تشخيص رنگ دارند مي‌بايستي از نظر كوررنگي تست شده و نتايج بدست آمده به سرپرست آنها گزارش شود.

    - آموزش مربوط به ضد عفوني كردن كارخانه و بهداشت فردي بايد در برنامه آموزش كاركنان گنجانده شود.

    - اگر با مواد سمي كار مي‌شود كاركنان بايد:

    1. آموزش كار با اين مواد را ديده باشند و نيز دستور العمل مكتوبي كه از بي‌خطر بودن كار با اين مواد اطمينان بدهد، مهيا باشد.
    2. لباس محافظ و تجهيزات لازم براي انجام اين دستور العمل تهيه گردد.

    ـ مستندات

    در واحدهاي توليد ملزومات پزشکي و داروئي بايد مستندات زير موجود باشد:

    - ويژگيهاي مواد اوليه بر طبق دستور العمل تشکيل پرونده براي مواد اوليه در واحدهاي توليدي ملزومات پزشکي و دارويي(پيوست2)

    -SOP  هاي مورد نياز

    – مدارک ديگري که تاريخچه کامل بچ را مشخص سازد.

    – شرح وجزئيات توليد محصولات

    - تجهيزات توليد اختصاصي ضد عفوني‌كننده‌ها

    تجهيزات توليد و بسته‌بندي اختصاصي مي‌باشد و كاملاً مجزا از ساير خطوط در نظر گرفته مي‌شود.

    1.  تانك ساخت مناسب با نوع توليد از جنس پلي اتيلن.
    2. تانك ذخيره با ظرفيت و جنس مناسب (پلي اتيلن مقاوم).
    3. فيلتر(صافي) مناسب با نوع كار در خط توليد .
    4. مخلوط كن مناسب با نوع كار.
    5. پمپهاي انتقال مواد اوليه و محصول ساخته شده از جنس مناسب (پلي اتيلن).
    6. دستگاه پركن خودكار مناسب (بخشهاي در تماس با محصول از جنس  پلي اتيلن ) و با دربندي خودكار يا  نيمه‌خودكار متناسب با نوع محصول
    7. دستگاه برچسب زن و چاپگر.
    8. ترازوي مناسب.
    9. دستگاه تهيه آب سبك.

    تذكر :

     ـ سالن توليد و بسته بندي محصولات مزبور ميبايست كاملاً اختصاصي بوده و داراي  هواكشهاي  قوي و مناسب باشد. استفاده از وسايل ايمني كار توسط كارگران شاغل الزامي است (دستكش كار و ماسك)

    ـ اصول فني و بهداشتي تجهيزات

    - تجهيزات مناسب از نقطه نظر فني و نيز موقعيت مناسب (عدم ايجاد مزاحمت در كارهاي ديگران) همراه با سهولت در تميز كردن و نيز با نگهداري خوب، نقش مهمي در كيفيت محصول را دارد. اين چنين تجهيزاتي اطمينان ميدهد كه آلودگي از مواد خارجي مثل گرد و خاك، روغنها و ذرات يا اجزا خارجي به حداقل خواهد رسيد.

    - تجهيزاتي مثل ميكسرها  از ورودي آب تا خروجي تانك مخلوط كن بايد به صورت  بهداشتي طراحي شده باشند و پوشش يا ( كاور ) داشته باشند تا از آلودگيهاي ثانويه جلوگيري شود و براي بهتر نمودن آبكشي تانك ته گرد باشد. در طراحي تجهيزات بايد سر پيچ يا قسمت هايي كه برجستگي غير قابل تميز شدن دارند، وجود نداشته باشد .

    - فيلترها اگر بصورت مرتب تميز نشوند مي توانند منبع آلودگي باشند. فيلترها بايد طوري طراحي شوند كه تمييز كردن و بهداشتي كردن و كنترل كردن آنها راحت باشد.

    - شلنگ هاي انتقال بايد از موادي باشند كه با مواد پاك كننده تداخل نداشته باشند.

    - شلنگ ها بايد تميز بوده و وضعيت بهداشتي داشته و تا آنجا كه ممكن است كوتاه باشند .

    - شلنگ ها بايد شسته شده و درمحيط مناسبي آويزان تا خشك شوند ، پوشش يا سرپوش نوك شلنگ ها براي جلوگيري از آلودگي بعد  از خشك شدن لازم است

    - ظروف محصول بايد از گرد وخاك محيط و رطوبت محافظت شوند.

    -  هر تانك حمل مواد بايد بعد از شستن با شوينده آب كشي كرده ودرصورت نياز. ضدعفوني وآبكشي مجدد شده وبعد از خشك نمودن با پوشش (كاور) محكمي پوشيده شوند. شستن كاورها بايد در برنامة شستشو قيد گرديده باشد .

    - پمپ هاي استفاده شده بايد بعد از استفاده باز شده وتميز شوند ودر صورت نياز ضدعفوني گردند. تناوب زماني باز كردن وتميز كردن پمپ ها در برنامه نظافت بايد ذكر شده باشد .

    - بازديد و كنترل فيلترها بايد جز برنامه تمييز كردن باشد

    - ترجيحاً بايد لوازم روشنايي و سيستم تهويه  هوا با سقف يا ديوار در يك سطح باشند.

    - تجهيزات بايد متناسب با استفاده مورد نظر بوده و طوري طراحي شده باشند كه تميز كردن و ضد عفوني كردن تجهيزات را هم از طرف داخل و هم ازطرف خارج سهولت بخشد وميبايستي از موادي  ساخته شوند كه با مواد پاك كننده و ضدعفوني كننده و يا محصولات واكنش نداده و آنها را جذب نكنند.

    - تجهيزات بايد چيدماني داشته باشند كه آرايش آنها يك سد ايمني بر ضد آلودگي توسط محيط و اپراتورها و ديگر محصولات باشند.GMP  بهترين شكل چيدمان را  Uو يا L پيشنهادميكند.

    - بايستي فاصله تجهيزات با يكديگر وديوارهاي اطراف به منظور سهولت در امر تميز كردن مناسب باشد.

    - از نظر سهولت در تميز كردن ،تجهيزات متحرك ترجيح داده مي‌شوند. تانك‌ها و يا ظروفي كه به طور دائمي نصب شده‌اند بايستي قابل اتصال به فاضلاب براي جمع‌آوري آب شستشو و آبكشي باشند.

    - بايستي با  به كارگيري فيلتراسيون يا ديگر روشهاي مناسب، آلودگي متقاطع ناشي ازعملياتي كه ايجاد ذرات معلق مي كنندرابه حداقل رساند.

    - تجهيزات بايد تميز و خشك نگهداري شوند و وقتي كه استفاده نمي‌شوند از آلودگي محافظت شوند.

    - پس از تميز كردن  و درصورت نياز ضد عفوني كردن تجهيزات ، بايد اسناد مربوطه تكميل شده ودر دسترس باشند.

    - تجهيزات و ابزار بايد سالم باشند و اسناد نگهداري آنها موجود باشد.

    - تجهيزات خراب بايد برچسب خورده و اگر قابل حمل هستند از محوطه توليد بيرون برده شوند.

    - تجهيزات استفاده شده در توليد نبايد خطري براي محصولات از طريق چكه كردن و انتقال روغن و يا  مواد ديگر به داخل محصولات ايجاد كنند.

    - در جايي كه امكان پذيرباشد تجهيزات بايستي براي مراحل بحراني توليد :

    1. به صورت خودكار  كنترل شوند.
    2. با دستگاههايي كه پارامترهاي مربوطه را سنجيده و ثبت مي كند پايش گردد.
    3. مجهز به اخطار و قطع خودكار باشند.

     تجهيزات توزين و يا ديگرلوازم استفاده شده در توليد يا انبارش يا كنترل كيفيت شامل لوازم اندازه‌گيري زمان و دما و فشار بايد متناسب با اهداف آنها دقيق بوده و كاليبره باشند و در فواصل منظم زماني مطابق با يك SOP چك شوند و داراي برچسبي باشند كه نشان دهنده تاريخ كاليبراسيون و زمان منقضي شدن آن باشد.

    وزنه‌هاي استـانـدارد استفـاده شده در چك كردن لوازم توزين بايد در جايي مناسب و حفاظ ‌دار نگهداري شوند و كاليبراسيون آن لوازم در فاصله‌هاي مناسب تأييد شود.

    - تميز كردن                                                                                                     

    فاكتور هاي زيادي در تميز كردن و بهداشت تجهيزات دخالت دارند اين فاكتور ها عبارتند از:

    1. استفاده از تجهيزات با طراحي مناسب

    2. استفاده از پاك كنندها و ضدعفوني كنندهاي مناسب

    3. استفاده از روشهاي معتبر

    براي تميز كردن، پس از زدودن كامل جرم از سطوح بايد شستشو با مواد پاك‌كننده وشوينده انجام شده وسپس آبكشي صورت بگيرد ودر صورت نياز ضد عفوني شده و آبكشي مجدد انجام شود.

    يك برنامه مناسب ضدعفوني و تميز كردن بايستي موارد ذيل را دربرگيرد:

    - فضاهايي كه بايد تميز شوند.

    - تناوب زماني تميز كردن

    - مراحلي كه بايد انجام شود.

    - افراد مسئول تميز كردن.

    - مواد ولوازم استفاده شده(مثل شوينده‌ها، ضد عفوني كننده‌ها ويا برس ها و زمين شويهاو ...)

    - روشهاي تميز كردن

    - رفع آلودگي و خشک کردن و انبارش جاروها ،فرچه ها و ديگر لوازم تميز کردن .

    - احتياط هاي لازم در فضاهاي خاص ( مثلا جايي که مواد و يا محصولات رو باز است .)

    - روشهاي خاص تميز كردن مجراهاي خروجي هوا يا مثلاً پره‌هاي هواكش ها

    - نگهداري سوابق

    روشهاي مكتوب SOP)) ، بايد براي تميز كردن و در صورت لزوم ضدعفوني كردن تمام تجهيزات موجود باشد. اپراتورها بايد با اين روشها كه شامل موارد ذيل است آشنا باشند:

    - آيا تميز كردن يا ضد عفوني كردن مجدد قبل از استفاده بعدي لازم است.

    - مواد و دستگاههاي استفاده شده.

    - وسعت تميز كردن

    - تمام مراحل شامل آبكشي كردن،‌ خشك كردن و پوشانيدن تجهيزات (با كاور)

    - روشهايي براي تميز كردن شلنگ‌ها و متعلقات آنها

    - مستندات

    - احتياط‌هاي خاص در صورت نياز.

    استفاده از لوازمات پاك كننده‌اي كه باعث بلند شدن گرد و خاك و نتيجتاً ايجاد آلودگي مي‌شوند بايد اجتناب شود. اين مورد مي‌تواند شامل هواي فشرده و برسهاي با موهاي زبر هم بشود. برس ها وابزارآلات پلاستيكي( تي ) بايدجايگزين ابزارآلات با جنس نخ شوند و نيز دسته فلزي جانشين دسته چوبي بشوند .

     روشهاي مكنده هوا و يا مرطوب ترجيح داده مي‌شوند. جاروهاي برقي استفاده شده بايد فيلترهاي مناسبي داشته باشند.

    دستورالعمل‌هايي همراه با شرح نگهداري صحيح و استفاده از ضد عفوني كننده‌ها با تأكيد بر اين موارد بايد موجود باشد:

    • اطمينان از اينكه سطوح و لوازم قبلاً تميز شده‌اند.
    • باز كردن دستگاه انجام شده است.
    • استفاده انحصاري از ضد عفوني كننده تعيين شده.
    • (اگر لازم باشد) رقيق كردن ضد عفوني كننده و انتخاب صحيح رقيق كننده.
    •  اجتناب از رقيق كردن مقدار زيادي از ضدعفوني كننده، از اين جهت كه نگهداري رقيق شده آن غير ممكن باشد. در جايي كه نگهداري آن غير قابل اجتناب است بايد داراي برچسب تاريخ انقضاء باشد. 

    اگر مناطق مرطوب يا راه آب روباز در محوطه توليد وجود داشته باشد بايد براي اين مناطق يك دستورالعمل يا SOP مخصوص وجود داشته باشد.

    در مكان هايي كه تميز بودن سطوح از نظر ميكروبيولوژيكي لازم است بايستي شواهدي براي اثبات اين كه روشهاي تميز كردن و ضد عفوني كردن مؤثر عمل كرده‌اند وجود داشته باشد.

    - عوامل پاك كننده

    از انواع مختلف پاك كننده ها استفاده مي شود معمولاً پاك كننده هاي اسيدي براي  شستن لكه هاي قليايي مثلاً لكه هاي آب و مواد معدني مناسب ميباشند و پاك كننده هاي قليايي، لكه هاي اسيدي مثل پروتئين ها و چربي را به خوبي پاك مي كنند.

    - ضدعفوني كننده هاي شيميايي

    طيف وسيعي ازمواد شيميايي به عنوان ضدعفوني‌كننده موجود هستند ولي كلرين ( هيپوكلريت سديم ) و  تركيبات چهارتايي آمونيم  و پراكسيد هيدروژن بيشتر استفاده مي شود .

    - ضدعفوني كردن با حرارت

    بخار يا آب داغ مي تواند براي كاهش تعداد ميكروارگانيسمها و نيز تميز كردن سيستم استفاده شود براي كشتن مؤثر سلولهاي زنده تركيبي از دما و زمان15-30 دقيقه در دماي ( ْC 100 - 80 ) لازم است.

     بايد براي تمام محوطه‌هاي توليد و انبارها يك برنامه تميز كردن و درصورت لزوم ضد عفوني كردن، برقرار باشد.

    12- نكات مندرج در برچسب ملزومات پزشکي و دارويي

    12-1- هدف از برچسب گذاري

    1.  انتخاب صحيح  فرآورده توسط خريدار.
    2.  اطمينان از اينكه فرآورده مورد تأييد است.
    3.  دادن اطلاعات لازم در مورد نحوه مصرف فرآورده.
    4.  هشدار و تذكرات لازم حين مصرف در صورت لزوم.
    5. شرايط نگهداري محصول.

    توليد کننده موظف است مشخصات لازم را طبق دستورالعمل وزارت بهداشت با خط  فارسي و خوانا بر روي هر واحد بسته‌بندي و يا ظرف محتوي محصول درج نمايند. از جمله:

    1.  نام محصول
    2.  نوع محصول
    3.  شماره پروانه ساخت از وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي
    4.  ذكر نام مواد تشكيل دهنده و نام افزودنيها
    5.  وزن يا حجم خالص محصول
    6. نام و آدرس كارخانه يا كارگاه سازنده
    7.  تاريخ توليد و انقضاء مصرف
    8. شماره سري ساخت
    9. شرايط نگهداري محصول
    10. عبارت ساخت ايران
    11. نكاتي كه هنگام مصرف بايد رعايت گردد.
    12. شماره مجوز وزارت بهداشت (IRC)

    - در مورد ضدعفوني کننده ها تکميل فرم شماره2 پيوست به عنوان برچسب پس از تأييد اين اداره کل الزامي است.

    هرگونه ادعاي در خصوص ملزومات پزشکي و داروئي ، محصولات تحت ليسانس شركت خارجي و يا مواردي از اين قبيل بر روي اتيكت منوط به تأييد قبلي اداره كل نظارت بر مواد مخدر و دارو مي‌باشد.

    - توصيه‌هاي لازم كه از طرف اداره ملزومات پزشکي و داروئي اعلام گرديده و بعضاً در پروانه‌هاي ساخت صادره درج گرديده است لازم‌الاجرا مي‌باشد.

    - مواد متشكله فرآورده لازم است به ترتيب از بيشترين به كمترين مقدار درصد بر روي بسته‌بندي قيد گردد. اين موضوع راهنمايي براي مصرف كننده است تا تركيباتي كه به آنها حساسيت داشته و يا مايل به مصرف آنها نمي‌باشد شناسايي نمايد و از خريد فرآورده‌اي كه حاوي ماده آلرژن مي‌باشد خودداري نمايدو معمولاً وزن يا حجم خالص فرآورده در پائين ترين قسمت بسته‌بندي درج مي‌گردد.

    - مؤسسات توليدي لازم است به منظور جلوگيري از مشكلات و عوارض احتمالي نحوه مصرف، شرايط مناسب نگهداري و هشدارها را در صورت لزوم به روي بسته‌بندي و يا بروشور محصول قيد نمايند.

    -مسئول فني:

    1.  به منظور نظارت بر نحوه عملکرد و اطمينان از شرايط مناسب و حفظ كيفيت فرآورده‌ها و رعايت امور فني  (از قبيلGSP:Good Storage Practice و Good Distribution Practice:GDP و Good Manufacturing Practic :GMP)، شرکت موظف به استخدام مسئول فني با تخصص های ذیل می باشد :

    - دکترای داروسازی و یا کارشناس ارشد کنترل دارو (اولویت اول)

    - کارشناسی ارشد رشته های وابسته ( میکروبیولوژی ، شیمی، بیولوژی )

    1 ـ در صورت عدم حضور مسئول فني به دلايل موجه، هر مسئول فني بايد داراي يك جانشين در رشته‌هاي مورد تأييد باشد.

    2

    2 ـ حضور فعال مسئول فني در كارخانه در زمان مصرف مواد ، توليد و بسته‌بندي و نظارت بر امور مربوطه الزامي بوده و هر ماده اوليه

    قبل از مصرف بايد مورد تأييد مسئول فني قرار گيرد و در صورتيكه خلاف موارد فوق محرز گردد پروانه مسئول فني به مدت 3 ماه لغو مي‌گردد.( بر طبق قانون پروانه بهره برداري و مسئوليت فني متخلفين از اين آئين نامه براي بار اول به مدت يك ماه و در صورت تكرار به مدت سه ماه لغو خواهد شد.)

    تبصره: در صورتيكه مسئول فني به هر دليلي مجاز و قانوني امكان حضور در مؤسسه را نداشته باشد، مي‌بايست موضوع با هماهنگي وزارت بهداشت و درمان (ادارات نظارت دانشگاههاي علوم پزشكي مربوطه) بوده و منحصراً با انتصاب جانشين از پيش تعيين شده انجام گردد.

    3 ـ ابلاغ به موقع جهت تمديد پروانه‌هاي ساخت به مدير عامل كارخانه

    4 ـ مسئول فني پس از ارائه استعفا نامه به صورت كتبي به كارفرما و تحويل رونوشت به اداره نظارت مربوطه تا معرفي فرد واجدالشرايط كه نمي‌بايد از دو ماه بيشتر شود كماكان عهده دار مسئوليت فني مؤسسه موردنظر باشد. بديهي است در صورت عدم معرفي مسئولين فني جديد پس از مدت مقرر، مديران مؤسسات ذيربط مسئول عواقب آن خواهند بود.

    5 ـ كنترل بهداشتي كيفي كليه بخشهاي مرتبط از جمله ، دريافت مواد اوليه، توليد ( سالن توليد ، سردخانه ها ، گرمخانه‌ها و) آزمايشگاه كنترل كيفيت و بهداشتي ، انبارها ( مواد اوليه، بسته بندي و محصول نهايي) مي‌گيرد ، و نيز كنترل بهداشتي كارگران و دستگاههاي توليد و بسته‌بندي را نيز انجام دهد و كليه مدارك آنرا تهيه و بايگاني نمايد به طوريكه قابل دسترسي كارشناسان ادارات نظارت دانشگاههاي ذيربط باشد.

    تبصره: تأييد گواهي بهداشت وسلامت كالاي ورودي قبل از عقد قرارداد خريد و نيز قبل از ورود كالا به مؤسسه جهت فرايند بايد توسط مسئول فني آن انجام گرفته و سوابق بايگاني شده و قابل دسترسي در هر زمان توسط بازرسان دانشگاههاي ذيربط باشد.

    6- در هر گونه عمليات ساختن و تركيب مواد مورد نظر شخصاً حضور فعال داشته باشد.

    7- از هر گونه تغيير در شرايط تاًسيس و بهره‌برداري كارخانه يا كارگاه ,  وزارت بهداشت را مطلع سازد.

    8- نظرات فني و بهداشتي خود را كتباً به كارفرما گزارش دهد و كارفرما موظف به انجام نظر فني و بهداشتي مذكور مي‌باشد، در غير اينصورت مسئول فني جريان امر را به اداره كل نظارت بر امور دارو و مواد مخدر اطلاع داده تا رسيدگي و تصميم لازم اتخاذ شود.

    9- مسئول فني حق واگذاري پروانه خود را به شخص ديگري ندارد.

    10- مسئول فني توسط مديرعامل شرکت به اداره کل دارو معرفي و پروانه تأييد صلاحيت وي پس از طرح در كميسيون قانوني مربوطه صادر مي گردد.

    - حدود وظايف و مقررات مربوط به مسئولين فني:

    اهم وظايف مسئول فني شركت وارد كننده ملزومات دارويي عبارتند از :

    1) بررسي و تائيد مفاد کليه مدارک ارسالي جهت ثبت و ورود براساس ضوابط و قوانين جاري

    2) تائيد هر گونه تغيير و اصلاح در مفاد مدارک ارسالي جهت ثبت و واردات و ارسال نتايج تائيد شده به اداره كل نظارت بر امور دارو و مواد مخدر

    3) تائيد و ارائه گواهي‌هاي مورد نياز اداره كل نظارت برامور دارو و مواد مخدر

    4) با توجه به اينکه مسئوليت پيشبرد اجرائي اصلاحات درخواستي و رفع نواقص برعهده شرکت وارد کننده مي‌باشد مسئول فني بايد اقدامات اصلاحي و برنامه زمانبندي جهت رفع نواقص را در مهلت مقرر به اطلاع اداره کل نظارت بر امور دارو برساند (ارائه جدول زمانبندي شده رفع نواقص احتمالي و تكميل مدارك مربوطه ضروري است.)

    5) كنترل محصول مورد سفارش به گونه‌اي که کيفيت فراورده و بسته‌بندي آن مطابق با مشخصات اعلامي باشد.

    6) آشنايي و تسلط مسئول فني با اصول GSP وGDP و GMP

    -علاوه بر بايگاني کل که شرکت مسئول ايجاد آن است مسئول فني موظف است مدارک زير را نگهداري نمايد:

    - مدارک لازم براي اثبات اعمال نظارتهاي مربوطه

    - مدارک رسيدگي به شکايات، پيگيري، ارجاع موارد به واحدهاي مربوط و نتايج اقدامات انجام شده

    - بخشنامه هاي جاري وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي

    - آمار واردات هرسال و ضايعات

    فرم شماره 1

    نام شيميايي

     

    نام و آدرس کارخانه توليد کننده                                                  کشور توليد کننده

     

    شماره پروانه ساخت                                                                  تاريخ صدور

     

    شماره مجوز توليد                                                                    تاريخ صدور

     

    شماره مجوزورود                                                                      تاريخ صدور

     

    وزن کالا                                                                                شماره سري ساخت

     

    جنس و نوع بسته بندي                                                             تاريخ توليد

     

    تاريخ ورود به انبار                                                                    تاريخ انقضا

     

    اظهار نظر مسئول فني در مورد قابليت مصرف کالا :

    نام و نام خانوادگي تکميل کننده                                                    تاريخ و امضا

     

    نام و نام خانوادگي تائيد کننده (مسئول فني )                                    تاريخ و امضا

     

    نام و نام خانوادگي مدير کارخانه                                                     تاريخ و امضا

     

    فرم شماره 2

    نام تجاري:

     

    بارکد

     

    شماره مجوز وزارت بهداشت (IRC):          

    ضد عفوني کنندهء

    • سطوح حساس(High risk) شامل : بخش هاي مراقبت هاي ويزه و اتاقهاي عمل، ايزوله ، بيماران پيوندي و کلين روم ها

     

     

    • سطوح نيمه حساس    (Low risk & Semi critical device)  شامل:  بخشهاي عمومي ،سرويسهاي بهداشتي و محيطهاي عمومي بيمارستاني و ضد عفوني ابزار و البسه و ملحفه براي کاهش بار ميکروبي قبل از استريليزاسيون

    استفاده از اين ضد عفوني کننده به منزله حذف عمل استريليزاسيون نخواهد بود.

     

    (يا)                  

    • پوست شامل :ضدعفوني عمومي دست (و)(يا)ضد عفوني دست جراحان (و)(يا) ضد عفوني پوست قبل از عمل جراحي (و)(يا) ضد عفوني زخمهاي سطحي

    (يا)

    • ابزار  شامل :ضدعفوني و استريليزاسيون  ابزار حساس به حرارت  مانند آندوسکوپها و...

    غلظت مصرف :

    زمان اثر:

    روش مصرف :

    احتياطات  ايمني :

    تاريخ توليد:

    تاريخ انقضا:

    منابع مورد استفاده در قسمت(5-1 -ويژگيهاي محل اجراي طرح ) نامه شماره 36054/2/5/ک مورخ 11/2/74 ميباشد.

    *موارد مشخص شده با علامت ستاره ( * ) به معناي توصيه مي باشد و اجراي آن در پيشرفت و بهبود مستمر كارخانه تاثير بسزايي خواهد داشت .

       

Browse by Audience

لینکهای داخلی

Browse by Audience

لینکها